یک پدیده کمیاب درخشان در آسمان چین

این تصویر در دو اندازه‌ی: بزرگ- بزرگ‌تر
اشتباه نکنید، این یک شهاب نیست.
عکاس این تصویر به همراه دیگران سرگرم رصد و تصویربرداری از بارش شهابی برساوشی امسال بود که ناگهان چیزی نامنتظره روی داد: یک فواره‌ی غول‌آسا (Gigantic jet) از ابری در آن نزدیکی به بالا جهید.
همه چیز در چشم بر هم زدنی رخ داد -کمتر از یک ثانیه- ولی با خوش‌شانسی توسط دوربینِ دیجیتالیِ از پیش آماده‌ی عکاس به تصویر کشیده شد.
فواره‌های غول‌آسا گونه‌ی کمیابی از آذرخشند که تنها در همین چند سال گذشته به طور رسمی شناخته شده‌اند. آنها تخلیه‌های الکتریکی آذرخش-مانند بسیار بزرگ و نیرومندی هستند که از قله‌ی یک ابر توفان‌زا رو به بالا جهیده و به یونکره‌ی جو که ۵۰ کیلومتر بالاتر است می‌رسند.
این تصویر رنگی باکیفیت که از نزدیک کوه شیکنگ کونگ در چین گرفته شده، شاید بهترین عکسی باشد که تاکنون از این رویداد شگفت‌انگیز ثبت شده است. گویا در همان زمان، عکاس دیگری از جایی دورتر نیز همین رویداد را به تصویر کشیده بود.
فواره‌های غول‌آسا به نظر می‌رسد از درون یک ابر توفان‌زای "کومه‌ای بارا" (کولونیمبوس) آغاز شده و رو به بالا، به سوی یونکره‌ی جو زمین گسترش می‌یابند. چیستیِ این فواره‌ها و ارتباطشان با دیگر پدیده‌های درخشان گذرا (Transient Luminous Events یا TLEs) مانند فواره‌های آبی و شبح‌های سرخ هنوز در دست پژوهش و بررسی است.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
meteor - Perseid Meteor Shower - gigantic jet - Shikengkong mountain - China - cumulonimbus - thundercloud - Earth - ionosphere - Transient Luminous Events - TLEs - blue jets - red sprites

منبع: apod.nasa.gov

سیاره‌ای که می‌تواند اکسیژن داشته باشد ولی زندگی نه!

سیاره‌ی دوردست گلیزه ۱۱۳۲ب (GJ 1132b) همان زمان یافته شدنش در سال گذشته اخترشناسان را فریفته‌ی خود ساخت. این سیاره که تنها ۳۹ سال نوری از زمین دور است، با وجود دمای سوزان ۲۳۰ درجه‌ی سلسیوس، احتمالا دارای جو است. ولی آیا این جو ضخیم و چگال است یا نازک و تنُک؟ پژوهش تازه نشان می‌دهد که احتمال دومی بیشتر است.

لورا شافر از مرکز اخترفیزیک هاروارد-اسمیتسونین (CfA) و همکارانش به بررسی این پرداختند که اگر گلیزه ۱۱۳۲ب در آغاز جَوی بخارآلود و پرآب می‌داشته، با گذشت زمان چه بر سرش می‌آمده.
برداشت هنری از فراسیاره‌ی گلیزه ۱۱۳۲ب، به فاصله‌ی
۳۹ سال نوری زمین. پژوهش تازه نشان می‌دهد که این
سیاره می‌تواند یک جو نازک اکسیژنی داشته باشد- ولی به
دلیل گرمای بیش از اندازه‌ش، زیست‌پذیر نیست.

این سیاره که در مداری بسیار تنگ -به فاصله‌ی تنها ۲.۲ میلیون کیلومتر- به گرد ستاره‌اش می‌چرخد، به شدت زیر تابش‌های فرابنفش آنست. نور فرابنفش مولکول‌های آب را به هیدروژن و اکسیژن تجزیه می‌کند که هر دو هم می‌توانند به فضا فرار کنند. ولی از آن جایی که هیدروژن سبک‌تر است، آسان‌تر می‌گریزد و اکسیژن دیرتر [بیشتر می‌ماند].

شافر می‌گوید: «در سیاره‌های خنک‌تر، اکسیژن می‌تواند نشانه‌ی زندگی بیگانه و زیست‌پذیری باشد. ولی در سیاره‌ی داغی مانند گلیزه ۱۱۳۲ب این دقیقا وارونه است- اکسیژن در چنین سیاره‌ای نشانه‌ی آنست که سیاره برشته شده و زیست‌ناپذیر است.»

از آن جا که بخار آب یک گاز گلخانه‌ای است، چنین سیاره‌ای دارای اثر گلخانه‌ای نیرومندی می‌شود که گرمای وارد شده از سوی ستاره را بیش از پیش می‌کند. در نتیجه سطح آن می‌تواند تا میلیون‌ها سال گداخته (مذاب) بماند.

یک "اقیانوس تفتال (ماگما)" می‌تواند با جو برهمکنش کرده و بخشی از اکسیژن آن را جذب کند [و نگهدارد]، ولی چقدر از آن را؟ بر پایه‌ی مدلی که شافر و همکارانش پدید آورده‌اند، تنها یک دهم آن را. بیشتر ۹۰ درصد اکسیژن باقیمانده به فضا می‌گریزد ولی بخشی از آن می‌تواند در جو سیاره بماند.

یکی از نویسندگان این پژوهش به نام رابین وردزورث از دانشکده‌ی مهندسی و علوم کاربردی هاروارد پائولسون می‌گوید: «این می‌تواند به نخستین مورد شناسایی اکسیژن بر روی یک سیاره‌ی سنگی بیرون از سامانه‌ی خورشیدی تبدیل شود.»

اگر هنوز اکسیژنی روی گلیزه ۱۱۳۲ب باقی مانده باشد، نسل آینده‌ی تلسکوپ‌ها مانند تلسکوپ غول‌پیکر ماژلان و تلسکوپ فضایی جیمز وب باید بتوانند آن را ببینند و بررسی کنند.

مدل "اقیانوس تفتال-جو" می‌تواند به دانشمندان کمک کند تا معمای دگرگونی سیاره‌ی ناهید در گذر زمان را حل کنند. ناهید هم احتمالا در آغاز به اندازه‌ی زمین آب داشته ولی نور شدید خورشید مولکول‌های آن را شکسته بوده [و اکسیژنش را از دست داده بوده]. گرچه اکنون نشانه‌ی چندانی از اکسیژن روی آن دیده نمی‌شود [پس] مساله‌ی ناپدید شدن اکسیژن آن همچنان به قوت خود باقیست.

شافر پیش‌بینی می‌کند که مدل آنها بینش‌هایی درباره‌ی فراسیاره‌های دیگری که همانند این سیاره هستند فراهم کند. برای نمونه، سامانه‌ی تراپیست-۱ دارای سه سیاره است که به احتمال بسیار همگی در منطقه‌ی زیست‌پذیر جای دارند. از آنجایی که این سه خنک‌تر از گلیزه ۱۱۳۲ب هستند، شانس بهتری برای نگهداری جَوشان دارند. [درباره‌شان خواندید: * سه سیاره زیست‌پذیر در فاصله تنها ۴۰ سال نوری یافته شد].

-------------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
planet - GJ 1132b - Earth - Laura Schaefer - Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics - CfA - water - ultraviolet - UV - molecule - hydrogen - oxygen - habitability - greenhouse - star - magma ocean - rocky planet - solar system - Robin Wordsworth - Harvard Paulson School of Engineering and Applied Sciences - Giant Magellan Telescope - James Webb Space Telescope - exoplanet - TRAPPIST-1 - habitable zone

منبع: sciencedaily

ترکش‌های انفجار یک ستاره

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
هزاران سال پیش، ستاره‌ای در فاصله‌ی ۱۶۰ هزار سال نوری از زمین منفجر شد و مواد پیکرش به فضا پرتاب شد. پیامدهای این انفجار پرانرژی را می‌توانید در این تصویر خیره‌کننده که به کمک دوربین میدان گسترده‌ی شماره ۳ی تلسکوپ فضایی هابل گرفته شده ببینید.

ستاره‌ی منفجر شده یک کوتوله‌ی سفید در ابر بزرگ ماژلان بود، یکی از نزدیک‌ترین کهکشان‌های همسایه‌ی راه شیری. پیش‌بینی می‌شود حدود ۹۷ درصد از ستارگان درون کهکشان راه شیری که جرمی میان یک دهم و هشت برابر جرم خورشید دارند در پایان عمر به کوتوله‌ی سفید تبدیل شوند. خود کوتوله‌های سفید هم می‌توانند سرنوشت‌های گوناگونی داشته باشند که یکی از آنها انفجار ابرنواختری است، یکی از درخشان‌ترین رویدادهایی که تاکنون در پهنه‌ی کیهان دیده شده.

اگر یک کوتوله‌ی سفید عضو یک سامانه‌ی دو-ستاره‌ای باشد، می‌تواند مواد پیکره‌ی همدم نزدیکش را به سوی خود بکشد. هنگامی که مواد فروکشیده شده بیش از حد باشد و بزرگی کوتوله‌ی سفید تقریبا به حدود یک و نیم برابر خورشید برسد، ناپایدار می‌شود و یک ابرنواختر گونه‌ی Ia را به پا می‌کند.

این همان چیزی بود که برای ستاره‌ای که این پَسمان ابرنواختر به نام DEM L71 را به جا گذاشت روی داد. DEM L71 زمانی پدید آمد که یک کوتوله‌ی سفید به پایان زندگی رسید و با از هم پاشیدن، ابری فَراداغ از آوارها را به فضا پرتاب کرد. این ترکش‌ها با برخورد به گازهای میان‌ستاره‌ای کم کم پراکنده شده و رشته‌های برافروخته‌ی جدا از همی که اینجا می‌بینید را پدید آوردند.

--------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
NASA - ESA - Hubble Space Telescope - Wide Field Camera 3 - star - white dwarf - Large Magellanic Cloud - galaxy - Milky Way - sun - supernova - binary star system - Type Ia supernova - supernova remnant - DEM L71 - interstellar gas

منبع: nasa

مسیر خورشیدگرفتگی اوت ۲۰۱۷

این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
دلتان می‌خواهد یک خورشیدگرفتگی کلی را ببینید؟ اگر پاسختان آری است، دوستان یا بستگانی دارید که نزدیک مسیر خورشیدگرفتگی تابستان آینده زندگی کند؟ اگر باز هم پاسختان آری است پس باید از همین امروز قرار یک دیدار با او را برای یک سال دیگر بگذارید.
سال آینده در همین روز، مسیر خورشیدگرفتگی کلی درست از مرکز سرزمین اصلی کشور آمریکا خواهد گذشت. همه‌ی ساکنان آمریکای شمالی و بخشی از آمریکای جنوبی دستکم یک خورشیدگرفتگیِ پاره‌ای را خواهند دید.
در اینجا نقشه‌ای از مسیر گرفتگی کلی را می‌بینید که به دست کارشناس خورشیدگرفتگی، فرد اسپناک از مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا تهیه شده.
همه‌ی کسانی که خورشیدگرفتگی کاملی را دیده‌اند تا پایان عمر داستان‌هایی از آن می‌گویند.
آخرین بار که مسیر خورشیدگرفتگی کلی از بخشی از سرزمین اصلی آمریکا گذشت سال ۱۹۷۹ بود، و دو مورد بعدی هم در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۴۵ رخ خواهد داد.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Sun - total solar eclipse - contiguous USA - North America - South America - partial solar eclipse - totality - Fred Espenak - NASA - GSFC

منبع: apod.nasa.gov

آیا باید یک "نیروی پنجم" به نیروهای بنیادی طبیعت افزود؟

* بر پایه‌ی یافته‌های تازه، احتمالا ذره‌ی زیراتمی تازه‌ای یافته شده که اگر تایید شود می‌تواند گواهی بر وجود پنجمین نیروی بنیادی طبیعت باشد.

جاناتان فنگ، استاد فیزیک و اخترشناسی دانشگاه ارواین کالیفرنیا می‌گوید: «اگر این درست باشد کشفی انقلابی خواهد بود. ما دهه‌هاست که چهار نیروی بنیادی برای طبیعت شناخته‌ایم: گرانش، الکترومغناطیس، و نیروهای هسته‌ای قوی و ضعیف. کشف نیروی احتمالی پنجم اگر با آزمایش‌های بیشتر تایید شود می‌تواند به کلی شناخت ما از جهان هستی را دگرگون کند، و همچنین پیامدهایی برای یگانگی (وحدت) نیروها و ماده‌ی تاریک داشته باشد.»
مدل استاندارد شمار محدودی برای ذرات و نیروهای میانشان پیش‌بینی کرده. اگر این ذره‌ی نویافته (که ورای پیش‌بینی مدل استاندارد است) تایید شود به معنای وجود یک نیروی بنیادی پنجم خواهد بود.

پژوهشگران UCI داده‌های آزمایشی که در نیمه‌های ۲۰۱۵ توسط فیزیکدانان هسته‌ای آکادمی علوم مجارستان برای جستجوی "فوتون‌های تاریک" انجام شده بود را بررسی کردند. فوتون‌های تاریک ذراتی‌اند که از ماده‌ی تاریک حکایت دارند، ماده‎‌ای نادیدنی که به گفته‌ی فیزیکدانان، حدود ۸۵ درصد جرم کیهان را تشکیل داده. در آزمایش مجارستانی‌ها یک ناهنجاری در یک واپاشی پرتوزا دیده شده بود که وجود یک ذره‌ی سبک، به جرم تنها ۳۰ برابر الکترون را نشان می‌داد.

فنگ می‌گوید: «آزمایشگران مجارستانی ادعای کشف یک نیروی پنجم را نکردند، آنان تنها یک رویداد اضافی دیدند که نشانگر یک ذره‌ی تازه بود، ولی برایشان روشن نبود که این ذره یک ذره‌ی ماده بود یا یک ذره‌ی حامل نیرو

گروه پژوهشگران UCI داده‌های پژوهشگران مجارستانی و همچنین همه‌ی آزمایش‌هایی که در گذشته در این زمینه انجام شده بود را بررسی کردند و نشان دادند که شواهد به هچ وجه نه با ذرات ماده همخوانی دارد و نه با فوتون‌های تاریک. در عوض آنان یک نظریه‌ی تازه مطرح کردند که همه‌ی داده‌های موجود در آن به کار رفته بود و تعیین کردند که این کشف می‌تواند نشانگر وجود یک نیروی بنیادی پنجم باشد. بررسی‌های آغازین آنها در اواخر آوریل، در نگارش برخط arXiv انتشار یافت، و روز جمعه هم پژوهشنامه‌ی دیگری که نتیجه‌گیری‌های پژوهش نخست را تقویت می‌کرد در همان تارنما منتشر شد.

به گفته‌ی دانشمندان UCI، این ذره به جای فوتون تاریک می‌تواند یک "بوزون X پروتوفوبیک" باشد. نیروی الکتریکی معمولی بر الکترون‌ها و پروتون‌ها وارد می‌شود ولی این بوزون نویافته تنها با الکترون‌ها و نوترون‌ها واکنش انجام می‌دهد- آن هم در دامنه‌ای بی‌اندازه محدود. تیموتی تیت، استاد فیزیک و اخترشناسی و یکی از نویسندگان این پژوهشنامه می‌گوید: «ما هیچ بوزون دیگری را نمی‌شناسیم که چنین ویژگی‌ای داشته باشد. گاهی تنها به آن "بوزون X" می‌گوییم که X در اینجا به معنای ناشناخته است.»

فنگ یادآوری کرد که آزمایش‌های بعدی در این زمینه مهم و کلیدی‌اند. وی می‌گوید: «این ذره چندان سنگین نیست، و آزمایشگاه‌ها از دهه‌های ۵۰ و ۶۰ انرژی مورد نیاز برای ساختن آن را داشته‌اند. علت این که یافتنش سخت بوده اینست که برهمکنش‌های آن بسیار سست و ضعیف است. گفته می‌شود از آنجایی که این ذره‌ی تازه بسیار سبک است، گروه‌های آزمایشی بسیاری در آزمایشگاه‌های کوچک سرتاسر جهان هستند که توان پیگیری این آزمایش را دارند، و اکنون دیگر می‌دانند باید دنبال چه بگردند.»
خوشه‌ی کهکشانی گلوله نمونه‌ی خوبی از وجود ماده‌ی تاریک است که در آن، گاز داغ (صورتی) کهکشان‌ها (سرخ، سبز، آبی) را در بر گرفته و خود این کهکشان‌ها با ماده‌ی تاریک (ارغوانی) کنار هم جای گرفته‌اند. اندازه‌ی بزرگ‌تر
این یافته هم مانند بسیاری از پیشرفت‌های علمی، زمینه‌های پژوهشی کاملا تازه‌ای را می‌گشاید.

یک جنبه که فنگ را وسوسه کرده اینست که این نیروی احتمالی پنجم می‌تواند به نیروی الکترومغناطیسی و نیروی ضعیف و قوی هسته‌ای بپیوندد و با آنها به شکل "یک نیروی بزرگ‌تر و بنیادی‌تر" پدیدار شود.

فنگ بر پایه‌ی شناخت فیزیکدانان از مدل استاندارد بر این باورست که شاید بخش تاریک جداگانه‌ای با ماده و نیروی ویژه‌ی خودش وجود داشته باشد: «این امکان هست که این دو ناحیه [تاریک و معمولی] از راه برهمکنش‌هایی پنهان ولی بنیادی با یکدیگر رابطه داشته باشند.»«این نیروی بخش تاریک شاید خودش را از راه همین نیروی پروتوفوبیک که در آزمایش مجارها دیده شده نشان می‌دهد. در یک مفهوم گسترده‌تر، این متناسب با پژوهش‌های آغازین ما برای شناخت سرشت ماده‌ی تاریک است.»

گزارش این یافته‌ها از سوی فیزیکدانان دانشگاه ایواین کالیفرنیا (UCI) در پژوهشنامه‌ای درنشریه‌ی فیزیکال ریویو لترز منتشر شده است.

---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
subatomic particle - fifth fundamental force - Physical Review Letters - University of California - Irvine - Jonathan Feng - four fundamental forces - gravitation - electromagnetism - strong nuclear force - weak nuclear force - dark matter - UCI - Hungarian Academy of Sciences - dark photon - radioactive decay - electron - arXiv - protophobic X boson - proton - boson - neutron - Timothy Tait - X boson

منبع: sciencedaily

گوی آتشین بر فراز دهانه سانست در آمریکا



آنچه در این ویدیو می‌بینید یک شهاب برساوشی درخشان است که در شب ۱۲ اوت بر فراز "یادبود ملی دهانه‌ی آتشفشان سانست" در آریزونای آمریکا پدیدار شد.
رد این شهاب همراستا با نوار کهکشان راه شیری است و رنگ آغاز آن نمایانگر سرعت ویژه‌اش است: شهاب‌های برساوشی با سرعت ۶۰ کیلومتر بر ثانیه وارد هوای زمین می‌شوند و توان آن را دارند که به هنگام گذشتن از لایه‌های تنُک بالای جو، اتم‌های اکسیژن را برانگیخته و به تابشی سبزفام وادارند.
همچنین مانند شهاب‌های پرنور دیگر، این شهاب برساوشی هم یک "دنباله‌ی ماندگار" یا "دنباله‌ی پایا" (persistent train) از خود در آسمان به جای گذاشت [گاز برافروخته‌ای که مانند دود که در آسمان پخش می‌شود-م]. 
تصویر زیر یک تک عکس از این رویداد است. در چارچوب‌های پایین آن (از چپ به راست)، تغییرات این دنباله به مدت ۳ دقیقه نشان داده شده:
این تصویر در اندازه‌ی بزرگ‌تر
---------------------------------------------
کانال تلگرام یک ستاره در هفت آسمان:

واژه نامه:
Fireball - Perseid meteor - volcanic - Sunset Crater National Monument - Arizona - USA - planet - Earth - Milky Way - meteor - oxygen - atom - persistent train - timelapse

منبع: apod.nasa.gov

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه