خوراک هیولا می رسد: برای نخستین بار، فرو رفتن یک ابر به درون یک سیاهچاله دیده می شود

* دانشمندان موفق شدند به کمک تلسکوپ بسیار بزرگ متعلق به ESO، ابری از گاز به جرم چندین برابر زمین کشف کنند که به سرعت در حال کشیده شدن به سوی سیاهچاله ای در مرکز کهکشان راه شیری می باشد.

* این نخستین بار است که نزدیک شدن یک ابر محکوم به مرگ به یک ابَرسیاهچاله مشاهده می شود.

دستاوردهای این رصد در شماره ی 5 ژانویه ی 2012 نشریه ی نیچر منتشر خواهد شد.

یک گروه از اخترشناسان به سرپرستی رینهارد گنزل در بنیاد فیزیک فرازمینی ماکس پلانک (MPE) در گارچینگ آلمان، طی یک برنامه ی 20 ساله با بهره از تلسکوپ های ESO جهت دیده بانی و بررسی جابجایی ستارگان پیرامون سیاهچاله ی ابَرپرجرمی که در مرکز کهکشانمان قرار دارد، توانستند جرمی تازه و منحصر به فرد را رصد کنند که به سرعت در حال نزدیک شدن به این سیاهچاله می باشد.

خوراک هیولا می رسد: این تصاویر در طی دهه ی گذشته با بهره از دستگاه NACO در تلسکوپ بسیار بزرگ ESO ثبت شده اند و حرکت ابر گازی به سوی سیاهچاله ی ابَرپرجرم مرکزی کهکشان راه شیری را نشان می دهند. این نخستین بار است که نزدیک شدن چنین ابر محکوم به مرگی به یک ابَرسیاهچاله رصد می شود و انتظار می رود در سال 2013 به کلی از هم گسیخته شود. (تصویر بزرگ تر- منبع: space.com)

در طی هفت سال گذشته، سرعت این جرم تقریبن دو برابر شده و به بیش از 8 میلیون کیلومتر بر ساعت رسیده است. مدار آن بسیار کشیده است و در نیمه های سال 2013 از نقطه ای که تنها حدود 40 میلیارد کیلومتر، یا حدود 36 ساعت نوری از افق رویداد سیاهچاله فاصله دارد خواهد گذشت. در اصطلاح اخترشناسی، این یک رویارویی بسیار بسیار نزدیک با یک سیاهچاله ی ابرپرجرم می باشد.

این جرم (توده ی ابر) بسیار سردتر از ستارگان پیرامونش بوده (تنها حدود 280 درجه ی سلسیوس)، و عمدتن از هیدروژن و هلیوم تشکیل شده است. این یک ابر گرد و خاکی یونیده با جرمی حدود سه برابر جرم زمین است و از تابش پرتوهای نیرومند فرابنفش ستارگان داغ پیرامونش در قلب پرازدحام کهکشان راه شیری روشن شده.

چگالی کنونی ابر بسیار بیشتر از گاز داغ اطراف سیاهچاله است. ولی با نزدیک شدنش به این هیولای گرسنه، فشار بیرونی افزایش یافته و ابر را فشرده تر خواهد کرد. همزمان هم کشش عظیم گرانشی سیاهچاله، که جرمی چهار میلیون برابر خورشید دارد، بر شتابِ حرکت ابر به سوی سیاهچاله افزوده و آن را در مسیر مداریش "کش خواهد آورد".

استفان گیلسن، از MPE و سرپرست نویسندگان این مقاله چنین شرح می دهد: «این اندیشه که یک فضانورد در نزدیکی یک سیاهچاله "کش می آید" و شبیه یک ماکارونی می شود، از نظر داستان های علمی تخیلی اندیبشه ای آشناست. ولی ما اینک می‌توانیم واقعن چنین چیزی را که به سر این ابر نویافته می آید ببینیم. ابر از این تجربه جان به در نخواهد برد.»

لبه های این ابر از هم اکنون شروع به از هم گسیختن کرده است و انتظار می رود طی چند سال آینده به کلی از هم بپاشد. اخترشناسان توانسته اند در میان سال های 2008 و 2011، نشانه های آشکار از آشفتگی فزاینده ی ابر را  ببینند.

همچنین انتظار می رود با نزدیک شدن به سیاهچاله در سال 2013، مواد ابر نیز بسیار داغ تر شوند و شاید شروع به تابش پرتوهای ایکس نیز بکنند. فعلن ماده ی کمی نزدیک سیاهچاله است و از همین رو این غذای تازه رسیده می تواند به سوخت عمده‌ی سیاهچاله در چند سال آینده تبدیل شود.

شبیه سازی ابر گازی پس از نزدیک شدن به سیاهچاله ی مرکزی کهکشان راه شیری. این شبیه سازی نشان می دهد که چگونه یک ابر گاز که نزدیک شدنش به ابرسیاهچاله ی مرکزی کهکشان راه شیری را دیده ایم، ممکن است در چند سال آینده از هم بپاشد. این نخستین بار است که نزدیک شدن چنین ابر محکوم به مرگی به یک ابرسیاهچاله مشاهده شده و انتظار می رود در سال 2013 به کلی از هم گسیخته شود. بقایای ابر گازی به رنگ سرخ و زرد نشان داده شده، و مدار ابر هم به رنگ سرخ. ستارگانی که به گرد سیاهچاله می گردند نیز در مدارهای آبی رنگ دیده می شوند. این منظره، موقعیت های چشمداشتی ستارگان و ابر گازی را در سال 2021 شبیه سازی نموده. ویدیوی این شبیه سازی را پایین مطلب ببینید.

یک توضیح برای پدید آمدن این ابر اینست که شاید مواد آن از ستارگان جوان و پرجرم آن نزدیکی تشکیل شده باشد که جرم خود را با دمیدن بادهای نیرومند ستاره ای، به سرعت از دست می دهند. چنین ستارگانی گازهای خود را به معنای واقعی کلمه به اطراف می دمند. شاید برخورد بادهای ستاره ای از یک ستاره ی دوتایی شناخته شده ی موجود در مدار پیرامون سیاهچاله ی مرکزی به پدید آمدن این ابر انجامیده باشد.

رینهارد گنزل نتیجه می گیرد: «دو سال آینده، سال هایی بسیار جالب خواهند بود و اطلاعات گرانبهایی درباره ی رفتار ماده پیرامون چنین اجرام به شدت پرجرمی به ما خواهند داد.»

در همین زمینه:
* همچون پروانه ای که به سوی شمع می رود: جریان گاز به سوی یک سیاهچاله

* بهترین تصویری که تاکنون از نیروگاه مرکزی یک سیاهچاله به دست آمده
* برای نخستین بار فعالیت های شدید فواره یک سیاهچاله به تصویر در آمد 
واژه نامه:

ESO - Very Large Telescope - gas cloud - Milky Way - supermassive black hole - Reinhard Genzel - event horizon - black hole - light-hours - hydrogen - helium - ultraviolet - density - astronaut - spaghetti - science fiction - Stefan Gillessen - X-ray - stellar wind - double star - Sagittarius -

منبع: sciencedaily

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان