آیا کهکشان راه شیری می تواند به یک اختروش تبدیل شود؟

* می دانید که سیاهچاله ای غول پیکر در مرکز کهکشان راه شیری لانه دارد. آیا این سیاهچاله می تواند روزی به یک اختروَش تبدیل شود؟

نخست ببینیم اختروَش یا کوازار چیست. یک اختروش یا "چشمه ی رادیویی ستاره-مانند" (QSO) زمانی پدید می آید که یک سیاهچاله ی ابرپرجرم، مواد هسته ی یک کهکشان را به شدت و فعالانه ببلعد. ناحیه ی پیرامون چنین سیاهچاله ای به شدت داغ می شود و آنچنان پرتوافشانی های شدیدی می کند که از فاصله ی میلیاردها سال نوری به شکل ستاره ای در دوردست دیده می شود.

برداشت هنری از موتور مرکزی یک اختروش. چنانچه
دیگر می دانیم، این اجرام، سیاهچاله هایی ابرپرجرم در
هسته ی کهکشان های جوان روزگاران دور کیهانند.
تصویر بزرگ تر
راه شیری ما هم یک کهکشان است، و همچنین یک سیاهچاله ی ابرپرجرم (یک ابرسیاهچاله) به نام "کمان آ*" نیز در هسته اش دارد. آیا این سیاهچاله می تواند با خوردن از مواد هسته ی راه شیری، یک اختروش شود؟

واقعیت اینست که اختروش ها پدیده هایی بسیار کمیاب در روند فرگشت و زندگی یک کهکشانند، و به نظر می رسد که در اوایل زندگی یک کهکشان هم روی می دهند، یعنی زمانی که کهکشان جوانست و انباشته از گاز.

مواد درون صفحه ی کهکشان راه شیری به طور معمول در فاصله ی بسیار دور از دسترس سیاهچاله ی گرسنه ی مرکزی می چرخند. هر از گاهی ممکن است توده ای ابر یا چند ستاره ی سرگردان بیش از حد به سیاهچاله نزدیک شوند و در اثر فشار گرانش آن تکه پاره شده و با گسیل درخششی کوتاه و گذرا که از زمین هم دیده می شود، به کامش فرو روند. [بخوانید: * خرناس های یک هیولای خفته]

ولی هیچ سیاهچاله ای با ته‌بندی از توده ای ابر و یک مشت ستاره تبدیل به به اختروش نمی شود. برای چنین هدفی باید مقدار بسیار هنگفتی ماده مصرف شود به گونه ای که انبوه گازها، ستاره ها، سیاره ها و ابرهای غبار برای فرو رفتن مارپیچ وار به کام سیاهچاله، ترافیک پُر از تَنشی در بیرون از افق رویداد آن ایجاد کنند. اینجاست که یک قرص برافزایشی پدید می آید؛ گردابی از مواد با قطری بیش از قطر سامانه ی خورشیدی و به داغی یک ستاره. چیزی که یک اختروش درخشان می آفریند همین قرص برافزایشی است نه خود سیاهچاله.

اختروش ها تنها می توانند یک بار در زندگی یک کهکشان پدید آیند. و اگر هم پدید آیند تنها چند میلیون سال می پایند، یعنی تا زمانی که سیاهچاله همه ی موادِ گرد آمده را ببلعد، مانند آبی که مارپیچ وارد به درون چاهک حمام فرو می رود. همین که سیاهچاله مواد را کامل فرو بلعید، قرص برافزایشی ناپدید شده و نور اختروش خاموش می شود.

برداشت هنری از ساختار کنونی کهکشان راه شیری
تصویر بزرگ تر
ترسناک به نظر می رسد! [ولی] بر پایه ی پژوهشی که دانشمند دانشگاه نیویوک، گابریل پرز-جیز انجام داده، اگر سیاهچاله ی مرکزی راه شیری به اختروش تبدیل شود، حتی اگر انرژی‌ای هم ارز بیش از ۱۰۰ تریلیون خورشید هم بگسیلد، ما آنقدر از هسته ی کهکشان دوریم که درصد بسیار کمی از آن را دریافت خواهیم کرد: یک صدم درصد از انرژی‌ای که از خورشید دریافت می کنیم.

از آن جایی که راه شیری یک کهکشان میانسال است، احتمالا مدت هاست که روزهای اختروشیِ آن به سر آمده. ولی یک رویداد در آینده می تواند دوباره هسته ی آن را برافروزد: حدود ۴ میلیارد سال دیگر، کهکشان آندرومدا (زن برزنجیر) با کهکشان ما در خواهد آمیخت و هسته ی هر دو کهکشان به آشوب کشیده خواهد شد. شبیه سازی آن در ویدیوی زیر نشان داده شده. [همچنین ببینید: * نبرد خدایان در آسمان سیاره ی زمین]

در هنگام این رویداد سهمگین، ابَرسیاهچاله های هر دو کهکشان با هم برخورد کرده و مدارهای ستارگان، سیاره ها، گازها و غبارهای آن ها را به هم خواهند ریخت. برخی از این اجرام [از مدارشان بیرون شده و] به فضا پرتاب خواهند شد، ولی برخی دیگر تکه پاره شده و به کام سیاهچاله ها فرو خواهند رفت. و اگر مواد به اندازه ی کافی گرد آید، شاید راه شیری ما هم دوباره به یک اختروش تبدیل شود که چنانچه گفتیم، هیچ زیانی به ما نخواهد رساند.

برخورد کهکشان ها چه می شود؟ خوب، آن داستان دیگری است.

بنابراین پاسخ پرسش نخست ما چنین می شود: این احتمال هست که کهکشان ما میلیاردها سال پیش یک اختروش بوده و شاید میلیاردها سال دیگر دوباره اختروش شود. ولی به هر حال اختروش شدن آن هیچ گونه خطری برای ما در پی نخواهد داشت.

کاش بودیم و رخدادهای هیجان انگیز آن هنگام را می دیدیم. احساس شما درباره ی اختروش شدن کهکشانمان چیست؟ آیا به خاطر رویدادی که تا ۴ میلیارد سال دیگر رخ نخواهد داد دستپاچه و نگرانید؟

در همین زمینه: * سیاهچاله کهکشان راه شیری زمانی فعال بوده * سیاهچاله مرکز کهکشان غذایش را پس زد!     

واژه نامه:
supermassive black hole - Milky Way galaxy - Quasar - core - galaxy - galactic disk - planet - star - Solar System - black hole - accretion disk - Gabe Perez-Giz - Sun - Andromeda - galactic collision -

منبع: universetoday

حوضه پهناور کالوریس روی سیاره تیر

این تصویر در دو اندازه ی دیگر: بزرگ- بزرگ تر
حوضه ی پهناور "کالوریس" روی سیاره ی تیر یکی از گسترده ترین حوضه های برخوردی در سامانه ی خورشیدی است که در اثر برخورد جرمی به بزرگی یک سیارک در روزگار آغازین سامانه ی خورشیدی پدید آمده.
پهنای این حوضه ی تَرَک خورده و چند-ساختاری به حدود ۱۵۰۰ کیلومتر می رسد و آن را در این نمای موزاییکی پررنگ شده که با بهره از داده های فضاپیمای تیر-گَردِ مسنجر (MESSENGER) به دست آمده می بینید.
کالوریس جوان ترین حوضه ی برخوردی بزرگ سیاره ی تیر (عطارد) هم هست. این حوضه پس از پدید آمدنش، با لایه هایی از گدازه که در این تصویر به رنگ نارنجی دیده می شوند پوشیده شد. دهانه هایی که بعدها، پس از روان شدن گدازه ها روی این حوضه پدید آمدند، مواد سطح زیرِ گدازه ها را نمایان کرده اند. این مواد که به رنگ آبی دیده می شوند، می توانند آگاهی هایی درباره ی مواد کف اصلی حوضه را به ما بدهند.
بررسی این دهانه ها نشان می دهد که کلفتی لایه ی گدازه های آتشفشانی به ۲.۵ تا ۳.۵ کیلومتر می رسد. گمان می رود لکه های نارنجی رنگی که روی لبه ی حوضه دیده می شوند دودکش های آتشفشانی باشند. 

در همین زمینه: * این رنگ واقعی سیاره تیر است  

واژه نامه:
Caloris basin - Mercury - solar system - impact basin - asteroid - basin - MESSENGER - volcanic lava - volcanic vent

منبع: apod.nasa.gov

ستون ها و فواره های سحابی پلیکان

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر
سحابی پلیکان که نمایی پرنده-مانند دارد، در راستای یک صورت فلکی ویژه ی پرندگان هم دیده می شود: صورت فلکی ماکیان (دجاجه، قو).
در جای جای این سحابی، ستارگانی تازه به دنیا آمده اند که چهره های روشنشان با غبارهای تیره ی سحابی زشت و کدر شده. خود این غبارها از ذراتی مانند ذرات دود درست شده اند که در جو ستارگان جوان پدید آمده و توسط بادهای ستاره ای و انفجارهای ابرنواختری پخش شده اند.
در سمت راست مرکز چارچوب، فواره های چشمگیر یک ستاره ی هربیگ-هارو را می بینیم که دارد ستون گرد و غباری به بلندای یک سال نوری که خود در آنست را ویران می کند [همان رگه ی سرخ و کوچکی که در نوک ستون تیره ی سمت راست مرکز دیده می شود- م]
بیشینه ی مواد درون سحابی پلیکان را هیدروژن و هلیوم تشکیل می دهد ولی این تصویر به گونه ی علمی رنگ آمیزی شده تا نوری که توسط مقادیر اندکی از نیتروژن، اکسیژن، و گوگرد یونیده ی درون آن گسیلیده می شود را نیز بنمایاند.
سحابی پلیکان (IC ۵۰۶۷ و IC ۵۰۷۰) حدود ۲۰۰۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و آن را می توان با یک تلسکوپ کوچک در شمال خاور ستاره ی روشن دُنُب (ردف، دُم ماکیان) پیدا کرد.


واژه نامه:
Pelican Nebula - nebula - constellation of Cygnus - Swan - bird - stellar wind - Herbig-Haro - jet - nitrogen - oxygen - sulfur - hydrogen - helium - IC 5067 - IC 5070 - star - Deneb

منبع: apod.nasa.gov

روح یک دنباله دارِ بدون سَر!

* اگر یادتان باشد حدود ۱۰ روز پیش گزارشی از یک دنباله دار ناشناخته و شگفت انگیز داشتیم که از کنار خورشید گذشت.

این دنباله دار که توسط رصدخانه ی خورشیدی و هورسپهری ناسا (سوهو،SOHO) یافته شد و SOHO-2875 نام گرفت، عضو هیچ خانواده ی شناخته شده ای از دنباله دارهای خورشیدخراش نبود و با پرنور شدنش در پی گذشتن از نزدیک ترین نقطه ی مدارش به خورشید در ۱۹ فوریه، ستاره شناسان را فریفته ی خود ساخت. 

خوب، می خواهید بدانید چه بر سرش آمد؟ مُرد! و این هم روحش است:
این تصویر در اندازه ی بزرگ- بزرگ تر
عکاس نجومی، میشاییل یاگر از اتریش، این عکس را در روز ۲۸ فوریه ی ۲۰۱۵، اندکی پس از بیرون آمدن دنباله دار از پرتوی خیره کننده ی خورشید گرفت. چیزی که در این عکس دیده می شود یک دنباله دار سالم و دست نخورده نیست بلکه بیشتر رگه ای از پسماندهاست. به نظر می رسد SOHO-2875 از آتش خورشید جان به در نبرده و چیزی که اینجا می بینیم تنها شبح آنست.

کارشناس دنباله دارها، کارل باتامز از آزمایشگاه پژوهشی نیروی دریایی آمریکا درین باره می نویسد: «چنان چه می بینیم، دنباله دار SOHO-2875 با نام رسمی C/2015 D1 SOHO یا تنها D1، به راستی از روی زمین هم دیده می شود، ولی شوربختانه دیگر یک تکه نیست. ستاره شناس آماتور، جاستین کاوارت نخستین کسی بود که آن را دید و سپس در شب بعد چند رصدگر دیگر نیز آن را دیدند. همگی آن ها یک چیز را گزارش دادند: یک دنباله ی بلند و پراکنده بدون هیچ توده ی مرکزی، و عکس خیره کننده ی میشاییل به خوبی این را نشان می دهد.»

باتامز می افزاید: «من از دیدن چنین عکسی نتیجه می گیرم که هسته ی این دنباله دار دیگر وجود ندارد و احتمالا اندکی پس از گذر دنباله دار از نقطه ی پیراهور (حضیض)، هسته اش دستخوش گونه ای فروپاشی فاجعه بار شده و به کلی از هم پاشیده است. تنها چیزی که به جا مانده شبحی خاکی از چیزیست که زمانی وجود داشته. اگر یادتان باشد، چنین بلایی بر سر دنباله دار آیسان هم آمد، هر چند که آیسان به نقطه ی پیراهور هم نرسیده بود که از هم پاشید. SOHO-2875 برای فروپاشی‌اش ما را تا پس از گذشتن از پیراهور منتظر گذاشت و البته دنباله ی گرد و غباری که از آن به جا مانده می شود گفت به اندازه ی کافی فشرده و انبوه هست که رصدگران روی زمین هم بتوانند اندک مدتی آن را ببینند.»
این عکس که دنباله ی محو و پراکنده ی دنباله دار D1 را نشان می دهد، یک همگذاری از ۵۹ نما با نوردهی های ۱۵ ثانیه ای است که جاستین کاوارت از آلمان  در روز ۲۷ فوریه با تلسکوپ ۸۵ میلیمتری خود گرفته. منبع  
وی در ادامه می گوید: «مردم اغلب در چنین شرایطی از من می پرسند چه بر سر این توده ی خاک می آید. پاسخ این پرسش بستگی به اندازه ی خرده سنگ های درون توده دارد. اگر این تکه ها بسیار ریز باشند (به اندازه ی ذرات خاک درون جارو برقی)، در اثر نیروی پرتوهای خورشید پراکنده شده و ابر ناپدید خواهد شد. ولی تکه های بزرگ تر همچنان در مدار آغازین دنباله دار به جا مانده و راهشان برای بازگشت به دوردست های سرد سامانه ی خورشیدی را ادامه خواهند داد. به نظر نمی رسد این دنباله دار از دسته ی دنباله دارهای کوتاه-دوره و حتی بلند-دوره بوده، پس این توده، یک شبح است که دیگر هرگز اینجا پدیدار نخواهد شد!»


واژه نامه:
comet - sun - Solar and Heliospheric Observatory - SOHO-2875 - sungrazing comet - Astrophotographer - Michael Jäger - SOHO-2875 - Karl Battams - Naval research lab - C/2015 D1 (SOHO) - Justin Cowart - nucleu - Comet ISON - Sun - perihelion - vacuum cleaner

منبع: spaceweather [مطلب سوم]

دیوی که بر سطح بهرام تنوره می کشد

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر
در سال ۲۰۱۲، بهار در نیمکره ی شمالی سیاره ی بهرام (مریخ) رو به پایان بود که فضاپیمای مدارگرد شناسایی بهرام با دوربین هایرایز خود (HiRISE) این ساکن محلی را روی سیاره دید و به تصویر کشید.
هسته ی این ستون چرخان گرد و غبار که داشت همچون دیوی تنوره کِشان سطح پوشیده از خاکِ هامونه ی آمازونیس را در می نوردید، قطری به اندازه ی ۱۴۰ متر داشت و خاک را تا بلندای ۲۰ کیلومتری سطح، به درون جو تنُک سیاره بالا برده بود.
تنوره های دیو که پدیده هایی معمول در این ناحیه از بهرامند، در پی گرم شدن سطح توسط خورشید رخ می دهند که به پدید آمدن جریان های چرخشی و بالارونده ی هوای گرم می انجامد.
بر پایه ی اندازه گیری هایی که از روی تنوره های دیو در دیگر تصاویر دوربین هایراز انجام شده، سرعت مماسی این باد به ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت هم می رسد.

دو پویانمایی از شیوه ی حرکت این تنوره های دیو را هم در این پیوند ببینید و دریافت کنید.

تنوره ی دیو دیگری را هم اینجا دیده بودید: * عکس جالب ناسا از "تنوره دیو" بر سطح سیاره بهرام

واژه نامه:
Dust Devil - Mars - HiRISE - Mars Reconnaissance Orbiter - Amazonis Planitia - Sun

منبع: apod.nasa.gov

تنها ۳ روز دیگر! آمادگی فضاپیمای داون برای ورود به مدار سرس در روز جمعه

* کاوشگر داون ناسا (سپیده دم، Dawn) بامداد روز جمعه ۶ مارس به سرس می رسد و گره گشایی از رازهای این سیاره ی کوتوله را می آغازد- از جمله ی این رازها، نقطه های روشنی هستند که بر روی سطح پر از دهانه ی آن دیده می شوند.

در این ویدیو، نماهایی از سرس در فاصله ها و روزهای گوناگون را می بینید، همراه با پویانمایی هایی درباره ی برنامه ی روزهای آینده ی
فضاپیمای داون و شیوه‌ی جایگری‌اش در مدار این سیاره ی کوتوله.

بر پایه ی برنامه، فضاپیمای داون سر ساعت ۱۲:۲۰ ظهر روز جمعه، ۶ مارس، پس از سفری دور و دراز که دو سال و نیم زمان برد، وارد مدار سرس -بزرگ ترین جرم در کمربند اصلی سیارک ها میان بهرام و مشتری- خواهد شد.

اگر همه چیز روی برنامه پیش برود، داون نخستین فضاپیمایی خواهد شد که تاکنون به گرد یک سیاره ی کوتوله گشته، همچنین نخستین فضاپیمایی نام خواهد گرفت که تاکنون به گرد دو جرم آسمانی در ورای سامانه ی زمین-ماه چرخیده. (داون از ژوییه ی ۲۰۱۱ تا سپتامبر ۲۰۱۲ به گرد پیش-سیاره ی وستا، دومین جرم بزرگ کمربند سیارک ها می چرخید و در سپتامبر ۲۰۱۲، وستا را بدرود گقت و راهی سرس شد. [خواندید: * جدایی از وستا - ایستگاه بعدی: سرس])

معاون سربازرس داون، کارول ریموند از آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در پاسادنای کالیفرنیا در نشستی خبری که روز ۲ مارس برگزار شد چنین گفت: «روشن است که کاوش ها و یافته هایی تازه پیش روی ماست، و مانند وستا، سرس هم با جزییاتی خیره کننده برایمان آشکار خواهد شد.»

ریموند و همکارانش امیدوارند که مشاهدات داون به آن ها کمک خواهد کرد تا به ریشه و پدیدآورنده ی لکه های روشن و اسرارآمیز سرس که دو تا از آن ها در دل یکی از دهانه های ۹۳ کیلومتری آن می درخشند پی ببرند.
این عکس ها را فضاپیمای داون در روز ۲۵ فوریه ی ۲۰۱۵، از فاصله ی حدود ۴۰ هزار کیلومتری از سرس گرفته.
هر پیکسل تصویر هم ارز ۳.۷ کیلومتر است.
ریموند گفت: «همین قدر بگوییم که این لکه ها بی نهایت برای گروه ما شگفت انگیز بوده، و ما و هر کسی که آن ها را دیده را گیج و سر در گم ساخته است. این لکه ها نشانگر وجود ماده ای بسیار بازتابنده هستند، شاید یخ و یا نمک.»

فضاپیمای داون همچین به جستجوی نشانه های بخار آبی که از سطح سرس بیرون می زند هم خواهد پرداخت- پدیده ی فریبنده و جذابی که نخستین بار سال گذشته توسط پژوهشگرانی گزارش شد که داده های گرد آمده توسط رصدخانه ی فضایی هرشل اروپا را بررسی می کردند. ولی کار اصلی داون نقشه برداری دقیق از سطح این سیاره ی کوتوله و بررسی همنهش (ترکیب) کانی شناختی و عنصری آن خواهد بود. [خواندید: * از سطح سیاره کوتوله "سرس" بخار آب بیرون می زند]

هم سرس به پهنای ۹۵۰ کیلومتر و هم وستا به پهنای ۵۳۰ کیلومتر، تکه های ساختمانی سیاره ای هستند که گرانش نیرومند مشتری جلوی رشد و بزرگ تر شدنشان را گرفته بوده. بنابراین به گفته ی مقام های ناسا، پژوهش های داون به شناخت بیشتر از فرآیند سیاره-زایی و شرایط روزگار آغازین سامانه ی خورشیدی کمک خواهد کرد.

این تصویر پویا (gif) و دور تند از پیوند عکس-
هایی درست شده که فضاپیمای داون ناسا در روز
۱۹ فوریه ی ۲۰۱۵ از فاصله‌ی حدود ۴۶۰۰۰
کیلومتری گرفته بود. یک دور چرخش کامل این
سیاره‌ی کوتوله حدود ۹ ساعت به درازا می‌کشد.
هر پیکسل این عکس‌ها هم ارز ۴ کیلومتر است.
جیم گرین، مدیر بخش دانش سیاره ای ناسا می گوید: «بر خلاف عادت معمول ما در ناسا، Dawn یک سَرواژه (کوته‌نوشت) نیست، بلکه به راستی همه چیز را درباره ی این ماموریت نشان می دهد: بازگشت به گذشته، دیدار با خُرده های بنیادین اجرامی که گرد هم می آیند تا سیاره هایمان را بسازند.»

به گفته ی اعضای گروه ماموریت، داون با بهره از موتورهای پیشران یونی بسیار کارآمد خود به آرامی به سرس نزدیک می شود و برای رسیدن به مدار آن در روز جمعه نیاز به روشن کردن چشمگیر و آنچنانیِ موتور نخواهد داشت. زمانی که این رویداد بزرگ رخ می دهد، کاوشگر ارتباطش با زمین قطع خواهد بود، بنابراین شاید دانشمندان تا بعد از ظهر روز جمعه نتوانند جایگیری داون در مدار سرس را تایید کنند.

داون کارهای علمی‌اش را بی درنگ آغاز نخواهد کرد. این کاوشگر حدود شش هفته را به چرخش مارپیچ وار و نزدیک تر شدن به سرس خواهد گذراند تا بتواند روز ۲۳ آوریل به نخستین مدار علمی‌اش برسد. پس از آن، بررسی سرس در چندین مدار انجام خواهد شد که آخرینشان تنها ۳۷۸ کیلومتر از سطح این سیاره ی کوتوله فاصله خواهد داشت. 

پایان ماموریت این فضاپیما هم در ژوئن ۲۰۱۶ خواهد بود و داون به یک ماهواره ی ابدی برای سرس تبدیل خواهد شد.

واژه نامه:
Dwarf Planet - Ceres - NASA - Dawn spacecraft - main asteroid belt - Mars - Jupiter - Earth - moon - protoplanet - Vesta - Carol Raymond - Jet Propulsion Laboratory - salt - Herschel Space Observatory - planet-formation - solar system - acronym - Jim Green - ion engine -

منبع: Space.com

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه