پرتاب چهار موشک در یک شب

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر
در شب ۲۶ ژانویه، ۴ موشک گمانه زنی (sounding rocket) زیرمداری ناسا از محدوده ی پژوهشی Poker Flat ِ دانشگاه آلاسکا به فضا پرتاب شدند. این تصویر که از همگذاری نماهای نوردهی بلند در چند زمان پدید آمده، پرتاب همه ی این چهار موشک کوچک چندمرحله ای برای کاوش آسمان های فریبنده و پوشیده از شفق زمستان را نشان می دهد.
در زمان این نوردهی ها، ستارگان رد خود را به گرد قطب شمال آسمانی که بسیار بالاتر از افق این ناحیه -۵۰ کیلومتری شمال فیربنکز آلاسکا- بود به جای گذاشتند. 
لیدار (Lidar)، باریکه های تپ های لیزر سبز هم ردهایی را در چشم انداز بر جا گذاشته اند.
دستگاه هایی که همراه این موشک ها بالا رفتند و به خوبی هم کار کردند، عبارت بودند از دو آزمایشگاه M-TeX* و دو آزمایشگاه MIST**. این آزمایشگاه ها در ارتفاع های بالا دنباله هایی از بخار پدید آوردند تا با مشاهده از روی زمین، ردشان گرفته و بررسی شود.

* Mesosphere-Lower Thermosphere Turbulence Experiment
** Mesospheric Inversion-layer Stratified Turbulence

واژه نامه:
NASA - suborbital - sounding rocket - Poker Flat Research Range - aurora - North Celestial Pole - Lidar - laser - Mesosphere-Lower Thermosphere Turbulence Experiment - M-TeX - Mesospheric Inversion-layer Stratified Turbulence - MIST

منبع: apod.nasa.gov

غافلگیری! روزگاری در سیارک وستا آب روان بوده!

* به نظر می رسد در گذشته ی نسبتا نزدیک، به مدت کوتاهی آب مایع بر روی سطح سیارک غول پیکر وستا روان شده بوده؛ این دستاورد شگفت انگیز و غافلگیرکننده ی پژوهشیست که به تازگی انجام گرفته.

نویسنده ی اصلی پژوهش، جنیفر اسکالی که پژوهشگری در UCLA است، در بیانیه ی ناسا گفت: «هیچ کس انتظار دیدن نشانه های آب روی وستا را نداشت [زیرا] سطح این سیارک بسیار سرد است و هیچ هوایی هم ندارد، بنابراین هر گونه آب روی سطح آن بخار می شود.» «ولی وستا دارد ثابت می کند که یک پیکره ی سیاره ایِ بسیار جالب و پیچیده است.»
دهانه ی کورنلیا روی سیارک غول پیکر وستا. تصویر پیوست سمت راست نمونه ای از آبکندهای خمیده را نشان می دهد (پیکان های سفید کوتاه)، به همراه یک ته‌نشست بادبزن-مانند (پیکان های سفید بلند). این تصویر در ۲۱ ژانویه ی ۲۰۱۵ منتشر شد. این تصویر در دو اندازه ی دیگر: بزرگ- بزرگ تر
اسکالی و همکارانش عکس هایی که فضاپیمای داون ناسا از وستا -دومین جرم بزرگ کمربند اصلی سیارک ها میان بهرام و مشتری- گرفته بود را بررسی کردند. این فضاپیما از ژوییه ی ۲۰۱۱ تا سپتامبر ۲۰۱۳ در مداری به گرد این پیش-سیاره ی ۵۱۲ کیلومتری می چرخید و از آن داده گرد می آورد.

این پژوهشگران متوجه شیارهایی خمیده و ته‌نشست هایی (رسوب هایی) بادبزن-مانند در هشت دهانه ی برخوردی گوناگون وستا شدند. این دهانه ها در مقایسه با عمر ۴.۵۶ میلیاردساله ی وستا جوان هستند و گمان می رود همگی در چند صد میلیون سال گذشته پدید آمده باشند.

به گفته ی پژوهشگران، این شیارهای آبکَند به طور میانگین حدود ۹۰۰ متر درازا و ۳۰ متر پهنا دارند. این آبکندها به گونه ی خیره کننده ای همانند کانال هایی هستند که توسط "جریان های واریزه" (debris flows) روی زمین خودمان پدید می آیند و زمانی شکل می گیرند که مقدار کمی آب باعث جابجایی و رانش خاک و سنگ های کوچک می شود.

اسکالی به اسپیس دات کام گفت: «این آبکندها گونه ای شبکه ی پیچیده ساخته اند، همانند چیزی که در دهانه ی شهابی آریزونا دیده می شود.» وی این دستاوردها را در در نشست انجمن زمین شناسی آمریکا که ماه گذشته در سان فرانسیسکو برگزار شد ارایه کرد. این پژوهشنامه همچنین دردست انتشار در نشریه ی Earth and Planetary Science Letters است.

در واقع، اسکالی و گروهش فکر می کنند که این شیارهای وستا در اثر چیزی همانند جریان های واریزه (و نه رودها یا جریان های آب خالص) پدید آمده اند. به گمان آن ها، برخورد شهاب سنگ ها باعث آب شدن یخ های زیر سطح، و بیرون زدن آب مایع و تکه های سنگی کوچک از دیواره ی دهانه هایی که تازه پدید آمده بودند شده بوده.

به گفته ی پژوهشگران، بررسی های آزمایشگاهی نشان می دهد که این واریزه ها باعث شده بوده سرعت تبخیر آب به اندازه ی کافی کاهش یابد که بتواند این شیارها را پدید آورد.

البته این اندیشه بر پایه ی وجود یخ های دفن شده در زیر سطح وستا ارایه شده، چیزی که هنوز ثابت نشده است. ولی فضاپیمای داون نشانه های کانی های هیدراته را در این سیارک غول پیکر دیده است.

اسکالی در بیانیه ی ناسا گفت: «این یخ اگر امروز وجود هم داشته، در ژرفای بسیار پایین زیر سطح دفن شده، بسیار پایین تر از توان آشکارسازی دستگاه های داون. گرچه دهانه هایی که دارای آبکندهای خمیده هستند سطحشان سوراخ هایی هم دارد که این خود به گونه ای جداگانه نشانه ی بیرون زدن گازهای گریزا (فرّار) از وستا است.»

فضاپیمای داون در سپتامبر ۲۰۱۲ وستا را ترک کرد و سفری دور و دراز به سوی سیاره ی کوتوله ی سرس، بزرگ ترین جرم کمربند سیارک ها را در پیش گرفت. این سفر اکنون رو به پایان است و بر پایه ی برنامه، داون در روز ۶ مارس وارد مدار سرس خواهد شد.

سربازرس داون، کریستوفر راسل از UCLA می گوید: «ما مشتاقانه چشم به راه رسیدن داون به سرس و آشکار شدن چشم اندازها و گره گشایی از رازهایی بیش از وستا هستیم.»

واژه نامه:
Liquid water - asteroid - Vesta - Jennifer Scully - UCLA - NASA - main asteroid belt - Mars - Jupiter - Dawn spacecraft - protoplanet - gully - deposit - impact crater - debris flows - Earth - Meteor Crater - American Geophysical Union - Earth and Planetary Science Letters - hydrated mineral - volatile gas - dwarf planet - Ceres - Christopher Russell - Cornelia Crater

منبع: Space.com

سیارکی که از کنار یک خوشه گذشت

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر
در روز دوشنبه ۲۶ ژانویه، سیارک 2004 BL86 که مسیرش به خوبی توسط دانشمندان شناسایی شده بود، از فاصله ی ۱.۲ میلیون کیلومتری سیاره ی زمین گذشت. این فاصله حدود ۳.۱ برابر فاصله ی زمین تا ماه، هم ارز ۴ ثانیه ی نوری بود.
تصویری که اینجا می بینید در ۲۷ ژانویه با یک نوردهی ۴۰ دقیقه ای از پیامونته در ایتالیا گرفته شده و رد روشن این سیارک را در دل آسمان شبانه ی زمین نشان می دهد.
در این میدان دید زیبا، خوشه ی ستاره ای M۴۴ یا خوشه ی کندو هم به چشم می خورد. این خوشه که خوشه ی آخور هم نامیده می شود در صورت فلکی خرچنگ (سرطان) جای دارد.
گفتن ندارد که نزدیکی سیارک 2004 BL86 با ام۴۴ تنها یک نزدیکی دیداری (ظاهری) است و تنها به این دلیل که هر دو در راستای یک خط دید هستند کنار هم دیده می شوند، چرا که سیارک 2004 BL86 یکی از سیارک های نزدیک-زمین است و فاصله ی واقعی‌اش از ام۴۴ به حدود ۶۰۰ سال نوری می رسد.
این گذر نزدیک از کنار زمین به دانشمندانی که با شبکه ی آنتن ۷۰ متری ژرفای فضای ناسا در گلدستون کالیفرنیا کار می کنند اجازه داد تا تصاویر راداری دقیقی از سیارک 2004 BL86 تهیه کنند؛ تصاویری که نشان دادند این سیارک یک ماه هم به گرد خود دارد. [خواندید: * سیارکی که امروز از کنار زمین گذشت یک "ماه" هم داشت]

واژه نامه:
M44 - asteroid - 2004 BL86 - planet - Earth - Moon - Beehive - Praesepe - star cluster - Cancer - near-earth - NASA - Deep Space Network antenna - Goldstone - moon

منبع: apod.nasa.gov

دنباله دار لاوجوی در آسمانی پر از شگفتی

این تصویر در دو اندازه: بزرگ- بسیار بزرگ تر (۲۸ مگابایت)- اندازه های دیگر را می توانید اینجا ببینید
کدام یک از این نمادهای پرآوازه ی آسمانی را می توانید در این نمای زیبای آسمان زمستانی نیمکره ی شمالی که با نوردهی بلند گرفته شده بیابید:
این تصویر در اندازه ی بزرگ تر
ستارگان کمربند شکارگر تقریبا به گونه ی عمودی روی مرکز خطی که افق را از بالای تصویر جدا می کند جای گرفته اند در حالی که پایین ترین ستاره‌ی کمربند در نور سرخ فام سحابی تابناک شعله گم شده است.
سمت چپ کمربند، کمان سرخ فام حلقه ی بارنارد را می بینیم و بالای این حلقه هم ستاره ی درخشان و نارنجی آلفای شکارگر دیده می شود، در حالی که سحابی رنگارنگ شکارگر در سمت راست کمربند و آن سوتر هم ستاره‌ی درخشان و آبی رنگ پای شکارگر به چشم می خورد.
خوشه ی آبی فام و تابناکی که در بالای تصویر دیده می شود خوشه ی پروین یا هفت خواهران است، و لکه ی سرخ فام سمت چپ آن نیز سحابی کالیفرنیاست.
نقطه ی روشن نارنجی که بالاتر از مرکز نما به چشم می خورد ستاره ی دبران (پس‌روَنده، آلفای گاو) است و سرانجام، جرم سبزفام با دُم بلندی که سمت راست آن دیده می شود هم چیزی نیست به جز دنباله دار لاوجوی (C/2014 Q2).
این عکس حدود دو هفته پیش از جایی نزدیک دهکده ی پالائو در اسپانیا گرفته شده. 
در تصویر دوم نام همه ی این اجرام در کنارشان نوشته شده.

[* یک ستاره در هفت آسمان: گویا به دلیل نوردهی بلند، رد چند ماهواره هم در تصویر ثبت شده؛ سمت راست دنباله دار را ببینید.]

واژه نامه:
Comet Lovejoy - star - Orion's belt - Orion Nebula - Pleiades - star cluster - Betelgeuse - Rigel - California Nebula - Barnard's Loop - Flame Nebula - Aldebaran - C/2014 Q2

منبع: apod.nasa.gov

از دید نظری، کهکشان راه شیری می تواند تونلی در فضازمان باشد

بر پایه ی تازه ترین شواهد و نظریه ها، کهکشان ما می تواند یک "کرمچاله"ی غول پیکر باشد
بر پایه ی تازه ترین شواهد و نظریه ها، کهکشان ما می تواند یک کرمچاله ی بزرگ - یا اگر فیلم میان ستاره ای (Interstellar) را دیده باشید، یک تونل در فضازمان- باشد؛ و اگر چنین چیزی درست باشد، این کرمچاله "پایدار و گذرپذیر" خواهد بود.

این پنداشت یا فرضیه ایست که در پژوهشنامه ای که در Annals of Physics انتشار یافته مطرح شده است. این پژوهشنامه دستاورد یک همکاری میان پژوهشگران هند، ایتالیا و آمریکای شمالی به رهبری مدرسه ی بین المللی پژوهش های پیشرفته (سیسا، SISSA) در تریست است و دانشمندان را به بازاندیشی درباره ی ماده ی تاریک بر می انگیزاند.

پائولو سالوچی، اخترفیزیکدان پژوهشکده ی سیسا و کارشناس ماده ی تاریک می گوید: «اگر ما برای توضیح کیهان نقشه ی ماده ی تاریک درون کهکشان راه شیری را با تازه ترین مدل های مهبانگ در هم بیامیزیم و وجود تونل های فضا-زمان را هم در نظر بگیریم نتیجه خواهیم گرفت که کهکشان ما به راستی می تواند یکی از این تونل ها را داشته باشد، و این تونل می تواند حتی به بزرگی خود کهکشان باشد.»

وی می افزاید: «ولی باز هم هست، ما حتی می توانیم از درون این تونل بگذریم زیرا بر پایه ی برآوردها و محاسبه های ما، این تونل می تواند گذرپذیر هم باشد. درست مانند چیزی که در فیلم "میان ستاره ای" دیده ایم.» سالوچی یکی از نویسندگان پژوهشنامه ای در این باره است که برای انتشار در آنالز آو فیزیکز پذیرفته شده. نگارش پیش از چاپ آن را اینجا ببینید.

برداشت هنری از یک کرمچاله
اگرچه تونل های فضا-زمان (یا کرمچاله ها، یا پل های انیشتین-پنروز) مدت چندانی نیست که محبوبیت همگانی یافته اند آن هم به لطف فیلم علمی-تخیلی کریستوفر نولان، ولی سال های بسیاریست که در کانون توجه اخترفیزیکدانان جای دارند. سالوچی به شوخی می گوید: «کاری که ما می کوشیدیم در پژوهش هایمان انجام دهیم حل همان معادله ای بود که اخترفیزیکدان "مورفی" در این فیلم رویش کار می کرد. روشن است که ما از مدت ها پیش از ساخته شدن فیلم این کار را می کردیم. این در واقع یک مساله ی بی نهایت جالب برای پژوهش های ماده ی تاریک است.»

سالوچی در ادامه می گوید: «ما به هیچ روی ادعا نمی کنیم کهکشانمان یک کرمچاله است، بلکه تنها می گوییم که بر پایه ی مدل های نظری، می تواند چنین باشد.» آیا هرگز کسی می تواند آن را در عمل بیازماید؟ «ما در اصل می توانیم آن را با مقایسه ی دو کهکشان بیازماییم -کهکشان خودمان و یک کهکشان بسیار نزدیک، مانند ابر ماژلان. ولی حتی انجام چنین مقایسه ای هم هنوز بسیار دور از توانمان است.»

این اخترشناسان برای دستیابی به این نتایج معادله های نسبیت عام را با یک نقشه ی بسیار دقیق و پرجزییات از پراکندگی ماده ی تاریک در کهکشان راه شیری ترکیب کردند. سالوچی درین باره توضیح می دهد: «این نقشه ای بود که در پی انجام یک پژوهش در سال ۲۰۱۳ به دست آورده بودیم. از پنداشت های علمی-تخیلی که بگذریم، پژوهش ما از آن رو جالب است که برداشت پیچیده تری از ماده ی تاریک را ارایه می کند.»

چنان چه سالوچی می گوید، دانشمندان دیرزمانیست که در تلاشند تا ماده ی تاریک را با در نظر گرفتن وجود یک ذره ی ویژه به نام نوترالینو توصیف کنند که تاکنون نه در فضا و نه در سرن (CERN) شناسایی نشده. ولی نظریه های دیگری هم هستند که بر پایه ی ذرات ارایه نشده اند: «و شاید اکنون زمان آن فرا رسیده که دانشمندان این موضوع را هم "جدی" بگیرند. ماده ی تاریک چه بسا "بُعدی دیگر" باشد، شاید حتی یک سامانه ی بزرگ ترابری کهکشانی. در هر صورت، ما به راستی باید پرسش از خودمان درباره ی چیستی آن را بیاغازیم.»

از دیگر دانشمندان شرکت کننده در این پژوهش می توان از فاروق رحمان (نویسنده ی نخست) از دانشگاه جاداوپور هند و یک گروه از پژوهشگران هند و آمریکای شمالی یاد کرد.

در ویدیوی کوتاه زیر، شبیه سازی یک کرمچاله را ببینید:


واژه نامه:
galaxy - wormhole - space-time tunnel - Interstellar - Annals of Physics - SISSA - dark matter - Milky Way - Big Bang - Paolo Salucci - International School for Advanced Studies - Einstein-Penrose bridge - Christopher Nolan - sci-fi - Murph - Magellanic Cloud - neutralino - CERN - dimension - Farook Rahaman

منبع: sciencedaily

سیارکی که امروز از کنار زمین گذشت یک "ماه" هم داشت

* دانشمندانی که با شبکه ی آنتن ۷۰ متری ژرفای فضای ناسا در گلدستون کالیفرنیا کار می کنند نخستین تصاویر راداری از سیارک 2004 BL86 را منتشر کرده اند. این تصاویر نشان می دهند که این سیارک دارای یک ماه (قمر) کوچک است.

سیارک 2004 BL86 در ساعت ۸:۱۹ بامداد روز ۲۶ ژانویه ی ۲۰۱۵ به وقت اقیانوس آرام از فاصله ی حدود ۱.۲ میلیون کیلومتری (۳.۱ برابر فاصله تا ماه) از کنار زمین گذشت.

همه ی ۲۰ عکسی که در ساخت این فبلم به کار رفته با بهره از داده های گلدستون در روز ۲۶ ژانویه پدید آمده بودند. در این نماها پیکره ی اصلی سیارک به بزرگی حدود ۳۲۵ متر، به همراه یک ماه کوچک به اندازه ی نزدیک به ۷۰ متر دیده می شود. وضوح این تصاویر راداری ۴ متر در هر پیکسل است. نمایش سیارک از ثانیه ی ۱۳ ویدیو آغاز می شود و سه بار تکرار می گردد.

اگر ویدیو را نتوانستید ببینید، تصویر پویانمایی (gif) آن با بزرگی ۷۳۰ کیلوبایت را در پایان این نوشته ببینید. همچنین در این پیوند می توانید یک پویانمایی دیگر به بزرگی ۹.۷ مگابایت را ببینید که چشم انداز گذر این سیارک از میان ستارگان را نشان می دهد.

حدود ۱۶ درصد از سیارک های نزدیک زمین با بزرگی تقریبی ۲۰۰ متر به بالا سامانه هایی دوتایی هستند، یعنی از یک سیارک اصلی و یک سیارک کوچک تر که به گرد آن می چرخد تشکیل شده اند. برخی حتی سامانه هایی سه تایی‌اند، یعنی دو ماه در مدار خود دارند.

مسیر سیارک 2004 BL86 به خوبی شناخته شده است. گذر روز دوشنبه ی این سیارک نزدیک ترین گذر آن از کنار زمین تا دستکم دو سده ی دیگر است، یعنی دستکم تا ۲۰۰ سال دیگر به این اندازه به زمین نزدیک نخواهد شد. همچنین تا سال ۲۰۲۷ که سیارک دیگری به نام 1999 AN10 از کنار زمین بگذرد، سیارکی با این اندازه از کنار زمین نخواهد گذشت.

سیارک 2004 BL86 در ۳۰ ژانویه ی ۲۰۰۴ در پیمایش سیارک های نزدیک زمین لینکلن (LINEAR) که در وایت سندز نیومکزیکو انجام می گرفت یافته شد.
چنین موردی را در گذشته هم دیده بودیم: * سیارکی که فردا از کنار زمین می گذرد تنها نیست!    

واژه نامه:
NASA - Deep Space Network - antenna - Goldstone - radar - 2004 BL86 - asteroid - Earth - moon - near-Earth - binary - triple system - 1999 AN10 - Lincoln Near-Earth Asteroid Research - LINEAR

منبع: nasa

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه