سه تصویر پیاپی از ابر پلاسما که در راه زمین است

تصویر بزرگ - بزرگ تر

در 8 مارس 2012، ساعت 10:53 شب به وقت استاندارد شرقی، شراره ای از رده ی M6.3 بر خورشید فوران کرد، و حدود یک ساعت بعد هم فورانی از تاج خورشید (CME) برخاست. این انفجارها همگی از منطقه ی فعال 1429 ناشی می شوند که تاکنون دو شراره از رده ی X، و چندین شراره ی رده ی M بروز داده. (خبرش را اینجا بخوانید: شراره نیرومند خورشید از لکه ای در حال رشد)

مدل های مرکز آب و هوای فضای ناسا سرعت حرکت CME دیشب را بیش از 700 مایل بر ثانیه برآورد نموده اند. این CME صبح زود 11 مارس به مگنتوسفر یا مغناطکره ی زمین، پوششی از میدان مغناطیسی که دور سیاره ی زمین را گرفته و از آن نگاهبانی می کند، برخورد خواهد نمود.

*زیرنویس تصویر روبرو از سوهو: این سه تصویر ، روند شکل گیری و پیشروی فوران تاج خورشیدی را از 8 مارس، ساعت 11:38 شب تا 9 مارس، ساعت 12:53 ظهر به وقت استاندارد شرقی از دید رصدخانه ی خورشیدی هلیوسفری (SOHO) نشان می دهند. خود خورشید در تصویرها با قرصی تیره به نام coronograph یا تاج نگار پوشیده شده تا جو کم نور - یا تاج - خورشید پیرامون آن بهتر دیده شود. لکه های سفید روی عکس ها "نویز"هایی هستند که در اثر برخورد ذرات خورشید به دستگاه پدید آمده اند. 

منطقه ی لکه ای فعال 1439 همچنان به رشد خود ادامه می دهد و در حال حاضر گستره ای بیش از 7 برابر زمین را پوشانده است. لکه ی خورشیدی 1429 با بزرگتر شدن، می تواند شراره های بیشتری نیز بروز دهد. این مطلب در همین زمینه است: لکه AR1429 را بدون تلسکوپ هم می توان دید

واژه نامه:

SOHO - coronal mass ejection - Solar Heliospheric Observatory - coronograph - corona - sun - M6.3 class - flare - CME - active region - X class - M-class - NASA - Space Weather Center - Earth - magnetosphere - magnetic fields

منبع: nasa

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

سه تکه ای در شمال

NGC 1579 رنگارنگ شبیه سحابی شناخته شده تری به نام سحابی سه تکه است، ولی نسبت به آن در نقطه ی بسیار شمالی تری از آسمان سیاره ی زمین جای دارد؛ در صورت فلکی قهرمانانه ی برساووش.

NGC 1579 در حدود 2,100 سال نوری از زمین فاصله دارد و با پهنای 3 سال نوری، همانند سحابی سه تکه، نمایی است با رنگ های متضاد آبی و سرخ، و رگه های تیره ی گرد و غبار که عمدتن در مناطق مرکزیش دیده می‌شود.
در هر دو سحابی، گرد و خاک با بازتاب نور ستارگان، ابرهای بازتابی آبی رنگ زیبا را پدید آورده.
ولی بر خلاف سحابی سه تکه، تابش سرخ فام NGC 1579 ناشی از گسیلش ابرهای گاز برافروخته ی هیدروژن که در اثر پرتوهای فرابنفش یک ستاره ی داغ در آن نزدیکی برانگیخته شده باشد نیست. بلکه گرد و خاک درون NGC 1579، نور یک ستاره ی بسیار بسیار جوان و پرجرم که در دلش جای گرفته را به شدت ضعیف کرده، به سرخی گرایانده و می‌پراکند به گونه ای که خود تبدیل به بک گسیلنده ی نیرومند تابش سرخ فام ویژه ی هیدروژن آلفا شده است.

واژه نامه:

NGC 1579 - Trifid of the North - Trifid Nebula - planet Earth - constellation Perseus - reflection nebula - hydrogen alpha light

همین تصویر در اندازه ی بزرگ تر

منبع: apod.nasa.gov

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

عکس جالب ناسا از "تنوره دیو" بر سطح سیاره بهرام

* در تصویری تماشایی که توسط یک فضاپیمای ناسا گرفته شده، هیولایی از گرد و خاک در حال

تنوره کشیدن* روی سیاره ی بهرام (مریخ) دیده می شود.

در تصویر تازه که توسط مدارگرد شناسایی بهرام (MRO) متعلق به ناسا ثبت شده، این گردباد مریخی به شکل ستونی عظیم از گرد و خاک به چشم می خورد که تا بلندای بیش از 800 متر از سطح سیاره برخاسته. MRO این عکس را در تاریخ 16 فوریه و به هنگام گذشتن از فراز منطقه ی Amazonis Planitia در شمال بهرام ثبت نمود.

این تنوره ی دیو به عرض 30 متر، در اثر فشار بادی ملایم از سمت غرب، کمی پیچ خورده است. در عکس، رد گردبادهای پیشین نیز به چشم می خورد که به صورت رگه هایی روی سطح سیاره ی سرخ دیده می شوند. همچنین سایه ی این دیو گرد و خاکی را نیز می توان به روشنی در تصویر مشاهده کرد.

تنوره ی دیو هم بر روی بهرام و هم بر روی زمین پدیدار می شود. این گردبادها ستون های هوا را می چرخانند و توسط خاکی که خود می مکند و از سطح زمین بالا می برند قابل دیدن می شوند. بنا بر توضیح پژوهشگران ناسا، بر خلاف توفان های پیچنده (تورنادو)، تنوره های دیو در روزهای صاف و بی ابر و در اثر دریافت گرمای زیاد زمین از خورشید پدید می آیند. در صورت مناسب بودن شرایط، هوای گرم نزدیک سطح ممکن است شروع به چرخیدن کرده و از لا به لای توده های کوچک هوای خنکتری که درست بالای آن جای دارند بالا برود.

درست مثل زمین، بادهای سیاره ی بهرام هم در اثر گرمای خورشید نیرو می گیرند. گرچه بهرام اینک در حال رسیدن به حضیض مداری است --- زمانی از سال بهرامی که این سیاره ی سرخ به دورترین فاصله از خورشید می رسد --- با این وجود انرژی که از خورشید می گیرد برای پدید آمدن و تنوره کشیدن دیوهای گرد و خاکی بر سطحش بسنده می کند.

مدارگرد شناسایی بهرام متعلق به ناسا از زمان رسیدن به سیاره ی سرخ در مارس 2006 تاکنون سیاره ی بهرام را با 6 دستگاه علمی مورد بررسی قرار داده است. به گفته ی مقامات ناسا، این فضاپیما به فراهم آوردن بینش های ارزشمند از محیط کهن و باستانی این سیاره و این که امروزه فرآیندهایی مانند باد، برخوردهای شهاب سنگی، و یخبندان های فصلی چگونه بر سطح آن اثر می گذارند ادامه می دهد.

ناسا مدارگرد شناسایی بهرام را در سپتامبر 2005 راهی فضا کرد. این ماموریت 720 میلیون دلاری، جوان ترین پرواز یک مدارگرد بهرام متعلق به ناسا تاکنون است، ولی داده هایی که به زمین گسیلیده، از مجموع داده های همه ی ماموریت های بین سیاره ای دیگر بیشتر بوده است.

این را هم ببینید: گردباد روی سطح خورشید  

-----------------------------------------------------

* تنوره کشیدن: به هوا برشدن دیو و جادو، بی بال و پر. دواریدن . در افسانه های قدیمی ، بر هوا شدن دیو بی بال و پری ، راست بسوی بالا. (دهخدا)

واژه نامه:

dust devil - Mars - Red Planet - NASA - Martian twister - Mars Reconnaissance Orbiter - MRO - Amazonis Planitia - Earth - tornado - meteorite - seasonal frost -.

همین تصویر در اندازه ی بزرگ تر

منبع: SPACE.com

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

لکه AR1429 را بدون تلسکوپ هم می توان دید

عکس دیوید ترمبلی از لکه ی در حال رشد AR1429 - تصویر بزرگ تر

لکه ی خورشیدی فعال AR1429 همچنان در حال بزرگ شدن بوده و اکنون پهنه ای گسترده تر از هفت برابر زمین را پوشانده است؛ آنچنان که تبدیل به هدفی ساده و راحت برای تلسکوپ های خورشیدی خانگی شده. ولی دیروز، دیوید ترمبلی از آلتو، نیومکزیکو آن را بدون هیچ تلسکوپی مشاهده کرد. تنها ابزار کمکی وی، توفان گرد و خاک بود!

تصویر بزرگ تر

وی می گوید: «گرد و خاکی که از دشت Tularosa بر می خاست به حدی غلیظ بود که می شد از ورای آن خورشید را با چشم غیر مسلح تماشا کرد - و همچنین لکه ی خورشیدی AR1429 را. وای!»

این لکه ی غول آسا از زمان آشکار شدنش در دوم مارس تاکنون چهار شراره ی نیرومند بروز داده، از جمله فورانی از رده ی X5 در 7 مارس. شاید بیش از این هم در راه باشد. این منطقه ی فعال دارای یک میدان مغناطیسی رده ی "بتا - گاما - دلتا" می باشد که انرژی برای فوران های رده ی X بیشتری را در خود نهفته است. یک عکس دیگر را هم اینجا ببینید

واژه نامه:

sunspot - AR1429 - Earth - solar telescope - David Tremblay - Tularosa Basin - flare - X5-class - beta-gamma-delta - magnetic field - X-class

منبع: spaceweather
برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

آیا این سیارک در سال 2040 به زمین می خورد؟

* یک سیارک که سال گذشته کشف و شناسایی شد، اکنون به دلیل احتمال یرخوردش با زمین در 28 سال دیگر نام
و آوازه ای یافته، هر چند که به گفته ی دانشمندان ناسا شانس این که خطری از
سوی آن متوجه زمین بشود بسیار اندک است.

 این سنگ غول پیکر آسمانی به نام سیارک 2011 AG5، حدود 140 متر پهنا دارد و در مسیری میان مدارهای بهرام (مریخ) و ناهید به دور خورشید می گردد. ستاره شناسان آن را در 8 ژانویه ی 2011 با بهره از تلسکوپ بازتابی 60 اینچی کاسگرین در کوه ی لمون (Mount Lemmon)، شمال توسان آریزونا یافتند، با برون یابی هایی که بر پایه ی آن ها، شانس برخوردش با زمین "1 در 625" تعیین شد.

سیارک 2011 AG5 در مداری به دور خورشید می گردد که آن را تا آن سوی مدار بهرام می برد و تا فاصله ای نصف فاصله ی زمین تا ناهید به خورشید نزدیک می کند.

با این وجود به گفته ی دانشمندان ناسا در حال حاضر، خطر برخورد آن در "مقیاس خطر برخورد تورین" که شانس برخورد سیارک های بالقوه خطرناک را از 1 تا 10 درجه بندی می کند، 1 می باشد. در این مقیاس، 1 یعنی دارای کمترین شانس برخورد. بنابر این تا زمانی که کمترین احتمالی از برخورد سیارک 2011 AG5 به سیاره ی ما در سال 2040 وجود داشته باشد، ستاره شناسان به مشاهدات بهتری برای مشخص کردن مدار آن نیاز دارند.

دان یومانز (Don Yeomans)، مدیر دفتر برنامه ی اجرام نزدیک زمین ناسا در آزمایشگاه پیشرانش جت در کالیفرنیا طی بیانیه ای چنین می گوید: «برخورد یک سیارک نزدیک زمین با این اندازه به زمین بسیار نادر است از همین رو من کاملن انتظار دارم که بتوانیم از هر گونه شانس برخوردی در آینده ی قابل پیش بینی به طور چشمگیری کاسته و یا آن را به کلی از بین ببریم.»

تصویر شبیه سازی گرانشی از مسیر گذر 2011 AG5 از کنار سامانه ی زمین-ماه
در فوریه ی 2040. زمین نقطه ی آبی است، مدار ماه به رنگ خاکستری، و مسیر
2011 AG5 هم به رنگ سبز.

این سنگ فضایی فعلن در آسمان روز جای دارد، پس تا زمانی که مدارش وارد آسمان شب نشود، ستاره شناسان توانایی رصد آن از روی زمین را نخواهند داشت. به گفته ی یومنز، این اتفاق در سال آینده رخ خواهد داد: «ما در سپتامبر 2013 فرصت مشاهده ی بیشتر سیارک 2011 AG5 را خواهیم یافت. در آن زمان، این سیارک به فاصله ی 147 میلیون کیلومتری زمین می رسد. این فرصتی خواهد بود برای رصد این سنگ آسمانی و بیشتر تصحیح کردن مدار آن.»

انتظار می رود این سیارک در فوریه ی سال 2013 هم به نزدیک زمین بیاید، ولی فاصله اش از 1.6 میلیون کیلومتر کمتر نخواهد شد. در سال 2028 یک بار دیگر به منطقه ی پیرامون زمین باز خواهد گشت، ولی در آن زمان هم بیش از 16.7 میلیون کیلومتر به سیاره ی ما نزدیک نخواهد شد. البته احتمال دارد کشش گرانشی زمین در طول رویارویی سال 2028 باعث شود سیارک در مسیر برخورد سرراست تری قرار بگیرد تا جایی که سرانجام هم در 5 فوریه ی 2040 به زمین برخورد کند.

با این حال به گفته ی دانشمندان، شانس چنین رخدادی کم است. انتظار نمی رود احتمال خطرِ 1 در 625 از سوی این سیارک چندان احتمال پایداری باشد. چنان چه یومنز می گوید: «مهم است یادآوری کنم که با رصدهای بیشتر در سال آینده، این احتمال ها هم تغییر خواهد کرد و ما انتظار داریم این تغییرات به سود زمین باشد.»

این سیارک تنها یکی از 8,744 جرم نزدیک زمین است که تاکنون یافته شده. برنامه ی رصدهای اجرام نزدیک زمین ناسا این سنگ ها را شناسایی و بررسی می کند تا همواره گوش به زنگ هر گونه خطری از سوی هر یک از آن ها بااشد.

در همین زمینه: نقشه ای از هزاران NEO * خبر خوب: شمار سیارک های اطراف زمین کمتر از آنست که تصور می شد!  

واژه نامه:

asteroid - NASA - space rock - 2011 AG5 - Mars - Venus - Cassegrain reflector telescope - Earth - Torino Impact Hazard Scale - Don Yeomans - Near-Earth Object Program - Jet Propulsion Laboratory

منبع: SPACE.com 

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان

پرنده بزرگ آسمان

این پهنه ی گسترده ی سرشار از گاز درخشان و غبار، برای ستاره شناسانِ زمینی تداعی کننده ی چهره ی یک پرنده است و از همین رو نام "سحابی مرغ دریایی" را بر آن نهاده اند. 

این نما از این مرغ کیهانی، نواری به عرض 1.6 درجه را در صفحه ی کهکشان راه شیری، نزدیک ستاره ی شباهنگ (شعرای یمانی، ستاره ی آلفای صورت فلکی سگ بزرگ) می پوشاند. البته در این منطقه، اجرام دیگری نیز با نام های رده بندی خاص خود دیده می شوند، به ویژه NGC 2327، یک ناحیه ی گسیلشی (نشری) فشرده و غبارآلود با ستاره ای پرجرم در دلش که "سر" مرغ را تشکیل می دهد (این جرم با نام سحابی طوطی نیز خوانده می شود و در بالای میانه ی تصویر به چشم می خورد). IC 2177 نیز کمان بال های گشوده ی مرغ دریایی را ساخته.

این منطقه که ترکیبی است از گاز و ابرهای غبار و ستارگان جوان و تابناک و عمدتن از گاز برافروخته و سرخ رنگ هیدروژن اتمی تشکیل شده، بیش از 100 سال نوری گستردگی دارد و فاصله ی برآوردیش از زمین به 3800 سال نوری مکی رسد.

واژه نامه:

Seagull Nebula - glowing gas - Sirius - alpha star - Canis Major - NGC 2327 - emission - Parrot Nebula - IC 2177 - atomic hydrogen

همین تصویر در اندازه ی بزرگ تر

منبع: apod.nasa.gov

برگردان: یک ستاره در هفت آسمان