نمایی زیبا از ماه گرفتگی دیشب

در شب ۱۵ آوریل، ماه در همان حال که در آسمان سیاره ی زمین جابجا می شد، به طور کامل و تا بیش از یک ساعت در سایه ی زمین فرو رفت و چهره اش به رنگ سرخ زیبایی در آمد. این نخستین ماه گرفتگی کامل امسال بود و در پهنه ی گسترده ای از نیمکره ی باختری زمین هم دیده شد.
این چشم انداز رنگین آسمان در جزیره ی باربادوس در دریای کاراییب ثبت شده و قرص تیره ی ماه را به هنگام گرفتِ کامل نشان می دهد.
رنگ سرخ تیره ی ماه تضاد و پادسانی زیبایی با ستاره ی پرنور و آبی فام اسپور (سماک اعزل، آلفای صورت فلکی دوشیزه) که تنها حدود ۲ درجه آنسوتر از آنست نشان می دهد.
۱۰ درجه دورتر از ماه و در سمت راست آن، بهرام یا مریخ دیده می شود که از اسپور هم درخشان تر است. این سیاره اکنون نزدیک پادیستانی (مقابله) با خورشید است و به هنگام آن، به نزدیک ترین فاصله از سیاره ی ماه خواهد رسید. [خوانده بودید: * چند شب دیگر زمین به نزدیک ترین فاصله از بهرام می رسد]
در این تصویر چنین به نظر می رسد که رنگ سرخ خود بهرام پژواکی از رنگ ماهِ گرفته شده را نشان می دهد.

واژه نامه:
Spica - Mars - Moon - Earth - total lunar eclipse - planet - totality - alpha star - constellation Virgo - opposition - Red Planet

منبع: apod.nasa.gov

عکسی که تولد یک ماه تازه برای سیاره کیوان را نشان می دهد

* احتمال می رود فضاپیمای کاسینی ناسا روند تولد یک ماه تازه برای سیاره ی کیوان را به چشم خود دیده باشد.
* تولد این ماه می تواند نمایی از چگونگی پیدایش زمین و دیگر سیاره های سامانه ی خورشیدی، و جدا شدن و دور شدن آن ها از خورشید را نیز به ما نشان می دهد.

در عکس هایی که فضاپیمای کاوشگر کاسینی ناسا در آوریل ۲۰۱۳ گرفته، یک کمان روشن به درازای حدود ۱۲۰۰ کیلومتر و پهنای ۱۰ کیلومتر بر لبه ی بیرونی ترین حلقه ی سیاره ی کیوان (حلقه ی A) به چشم می خورد. بر پایه ی یک پژوهش تازه، شاید این کمان و چند برآمدگی شگفت انگیز که نزدیکش دیده می شود در اثر گرانش یک جسم کوچک یخی پدید آمده باشند- چه بسا یک ماه (قمر) نوزاد.
در این عکس که فضاپیمای کاسینی ناسا گرفته، یک آشفتگی در لبه ی بیرونی حلقه ی Aی کیوان به چشم می خورد که می تواند ناشی از فرآیند تولد یک ماه یخی تازه باشد.
نویسنده ی اصلی پژوهش، کارل موری از دانشگاه کویین مری لندن در بیانیه ای گفت: «ما تاکنون چنین چیزی ندیده بودیم. شاید این چیزی که داریم می بینیم یک فرآیند تولد باشد و این جسم تازه از حلقه ها جدا شده، دارد از آن ها بیرون می زند تا برای خودش یک "ماه" شود.»

این جسم که پژوهشگران آن را "پگی" (Peggy) نامیده اند، بیشینه ی پهنایش ۰.۸ کیلومتر است - بسیار کوچک تر از آن که در عکس هایی که کاسینی تاکنون گرفته بود دیده شود. ولی به گفته ی مقام های ناسا، این فضاپیما در سال ۲۰۱۶ به لبه ی بیرونی حلقه ی A نزدیک تر خواهد شد و به پژوهشگران شانس این را خواهد داد تا پگی را بهتر و با جزییاتی بیشتر بررسی کنند و حتی عکسی از آن بگیرند.

سیاره ی کیوان (به عربی: زحل) بیش از ۶۰ ماه شناخته شده دارد. این ماه ها بسیار گونه گون و متنوع هستند، با همه اندازه. از تیتان غول پیکر که قطری حدود ۱.۵ برابر ماه زمین دارد گرفته تا ماه های ریز یخی به پهنای کوچک تر از ۱ مایل.

دانشمندان بر این گمانند که این ماه ها از ذرات یخ درون حلقه ها درست شده اند (خود حلقه ها تقریبا به طور کامل از آب یخزده درست شده اند) و سپس با جابجایی به سوی بیرون حلقه ها، به ماه های در حال تولدِ دیگری که بر سر راهشان بود چسبیده و با ادغام با آن ها، رشد کرده و بزرگ شدند. به گفته ی پژوهشگران، بررسی بیشتر پگی در آینده می تواند این فرآیند را روشن کند، گرچه این جسم احتمالا رشدش را کرده (و حتی چه بسا در حال از هم پاشیدن باشد).

پگی شانسی یگانه را برای دانشمندان فراهم می کند، زیرا کیوان دیگر تقریبا روند ساخت ماه های تازه را به پایان برده.

موری می گوید: «بر پایه ی نظریه، کیوان در گذشته دارای سامانه ی حلقه های بسیار بزرگ تر و پرجرم تری بوده که توان ساخت و زایش ماه های بزرگ تر را داشته. هر یک از ماه ها که ساخته می شد، با پیش آمدن به سوی لبه ها رشد می کرد و بزرگ تر می شد و در نتیجه این ماه ها با تولدشان خون حلقه ها را کشیدند و توان ماه‌زایی آن ها را تحلیل بردند. برای همین هم ماه هایی که زودتر به دنیا آمدند، از دیگران بزرگ تر و دورترند.»

مقاله ی این پژوهش تازه در شماره ی آنلاین ۱۴ آوریل نشریه ی ایکاروس منتشر شد.

واژه نامه:
NASA - Saturn - moon - A ring - Carl Murray - Peggy - Cassini spacecraft - Titan - Earth - ring system - Icarus

منبع: Space.com

ابرهای پستانی بر فراز نبراسکا

این تصویر با کیفیت بهتر و اندازه ی کمی بزرگ تر
چگونه می شود که سطح زیر یک ابر به شکل حباب در می آید؟
در ابرهای معمولی، سطح زیرین ابر تخت و هموار است، زیرا هوای گرم و نمداری که بالا رفته و سرد می شود، در یک دمای ویژه که معمولا مربوط به بلندایی بسیار ویژه و معین است، چگالیده شده و تبدیل به قطره های آب می شود. با رشد و بزرگ تر شدن این قطره های آب، ابرهای مات و کدر پدید می آیند.
ولی در برخی شرایط ممکن است کیسه هایی در ابر باز هم به رشد خود ادامه داده و قطره های درشت تری از آب یا یخ در آن ها ساخته شود. این کیسه ها رو به هوای آزاد پایین می افتند و در همان حال بخار می شوند. چنین کیسه هایی می توانند در هوای آشفته ی نزدیک یک توفان تندری پدید بیایند و برای نمونه، نزدیک به بخش بالایی یک ابر سندانی دیده شوند.
ابری که در چنین فرایندی ساخته می شود، به نام ابر ماماتوس (سینه کومه ای یا پستانی یا ممه ای) نامیده می شود و به ویژه اگر نور خورشید از پهلو بر آن بتابد دیدنی خواهد بود. ابرهای پستانی درون این تصویر در ژوئن سال ۲۰۰۴ بر فراز هیستینگر نبراسکا دیده شده و مورد عکسبرداری قرار گرفتند.

------------------------------------------------------------------------- 
* نام این ابرها برگرفته از واژه ی لاتین mamma به معنای پستان است و دلیل آن، همانندی این ابرها با سینه های جنس ماده می‌باشد. 

این ابرها را هم ببینید: 

واژه نامه:
cloud - droplet - thunderstorm - mammatus cloud - Hastings - Nebraska

منبع: apod.nasa.gov

چرا کهکشان ها بازو دارند؟

* کهکشان های مارپیچی به دلیل داشتن ساختار زیبای مارپیچ-مانند و بازوهای آشکارا مارپیچشان به این نام خوانده می‌شوند. ولی چرا کهکشان ها چنین ساختارهای مارپیچی پیدا می کنند، و چه چیزی به پیدایش بازوان آن ها می انجامد؟
فرگشت کهکشان ها از آغاز تا امروز. چنان که می بینید، کهکشان های آغازین بیشتر پیکره هایی به هم ریخته از ستارگان بودند و میلیاردها سال گذشت تا آشفتگیشان فرو بنشیند و امواج چگالی، بازوهایشان را شکل دهند. منبع عکس
کهکشان ها از زیباترین و الهام بخش ترین ساختارهای گیتی‌اند. چنان چه می دانید، این اجرام قرص هایی سخت‌پای و یک تکه نیستند بلکه توده هایی غول آسا از تک ستارگانی هستند که نیروی گرانش آن ها را گرد هم آورده. کهکشان ها از نظر ساختار بنیادین به چند دسته بخش می شوند که بیشتر آن ها گونه های مارپیچی هستند. این گونه های مارپیچی، دارای بازوانی پیچان و سرشار از ستاره اند که از هسته ی کهکشان بیرون زده و تا ده ها هزار سال نوری در یک صفحه کشیده شده اند.

خوب چه چیزی این ساختار ویژه ی مارپیچی را به آن ها می دهد؟
کهن ترین کهکشان ها بازوهای مارپیچی چندان آشکاری نداشتند. آن ها یا دو-بازویی بودند، یا بازوان زمخت آشفته و نامنظمی با توده های ستاره زایی داشتند؛ گرچه آن ها هم پس از گذشت ۳.۶ میلیارد سال از آغاز کیهان، دیگر هرج و مرجشان فرونشسته بود و ساختارهایی که امروزه از آن ها می بینیم کم کم شکل گرفتند. ولی ۸ میلیارد سال از آغاز کیهان باید می گذشت تا کهکشان های مارپیچی چند-بازویی کنونی مانند راه شیری و آندرومدا (زن بر زنجیر) پدید آیند. تصویر بالا را ببینید.
video
این ویدیو یک همانندسازی از چرخش کهکشان و جابجایی موج چگالی درون آن را نشان می دهد. توجه داشته باشید که بازوها نمی چرخند، بلکه این کهکشان است که می چرخد و امواج چگالی را نیز جابجا می کند. این ویدیو را در یوتیوب هم می توانید ببینید. نگارش دیگری از آن را هم اینجا ببینید.
خوب این بازوها از کجا آمدند؟ این بازوها در واقع "امواج چگالی" هستند که از درون کهکشان می گذرند، و با گذر آن ها از درون کهکشان، ستارگان واردشان شده و از آن ها بیرون می آیند. خود بازوها ساختارهای همیشگی و پایداری که از یک دسته ی ثابت ستارگان و توده های ستاره زایی ساخته شده باشند نیستند. ویدیوی بالا را ببینید.

شش کهکشان مارپیچی زیبا در تصاویری که
تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT) در رصدخانه ی
جنوبی اروپا (ESO) در پارانال شیلی گرفته.
تصور کنید در حال رانندگی در بزرگراهی هستید که یک بشقاب پرنده در کنار آن سقوط کرده و همه ی راننده ها با رسیدن به آن، از سرعت خود می کاهند و با دهان باز به آن نگاه می کنند. هر خودرویی که به نزدیک صحنه می رسد سرعتش کند می شود و در نتیجه ترافیکی از انبوه خودروها درست می شود. سپس خودرویی که جلوتر از همه است دوباره بر سرعتش می افزاید و به راهش ادامه می دهد، و در همین حال، خودروهای دیگر جلوتر می آیند تا جای خودروی قبلی را بگیرند.

این بسیار همانند حرکت و جابجایی در یک کهکشان است. ستارگان به سرعت به موج چگالی نزدیک می شوند. سپس با رسیدن به آن، سرعتشان کم می شود و پس از آن هم دوباره سرعت می گیرند و دور می شوند. درست مانند یک دنباله‌دار که به درون چاه گرانشی خورشید فرو می افتد [و از آن در می آید]. و هنگامی که موج چگالی از منطقه ای می‌گذرد، دوره ای ستاره زایی را هم به راه می اندازد. بنابراین با جابجایی موج چگالی در یک کهکشان، مواد آن کهکشان به گونه ای پیوسته به هم زده می شوند و ستارگان تازه ای به دنیا می آیند.

این تصویر هابل کهکشان مارپیچی غول پیکر
فرفره (M۱۰۱) را نشان می دهد، یکی از
بهترین نمونه های شناخته شده از یک کهکشان
با ساختاری آشکارا مارپیچ است.
هنگامی که این را پیش چشم می آورید، یادتان باشد که ستارگان نزدیک تر به مرکز کهکشان، با سرعت بیشتری می چرخند تا ستارگان دورتر در بازوها. یک دور چرخش کامل کهکشان ما، راه شیری، حدود ۲۴۰ میلیون سال به درازا می کشد. ولی ۱۰۰ و اندی میلیون سال طول می کشد تا ما از درون یک بازوی اصلی رد شویم و حدود ۱۰ میلیون سال در مناطق چگال تر می مانیم.

ولی این که اصولا این بازوها از همان آغاز از چه ساخته می شوند نکته ایست که اخترشناسان تازه به آن پی برده اند.

آن ها در آغاز چنین گمان کردند که این بازوها شاید چیزی همانند آب پاش های چرخان باغچه ها باشند و مانند آن ها، مواد از مرکز کهکشان بیرون می زند؛ گمان دیگر این بود که شاید این بازوها کانال هایی از میدان مغناطیسی باشند. آن ها همچنین پنداشتند که شاید این بازوها ویژگی هایی گذرا باشند که با گذشت زمان، پدیدار شده و ناپدید می شوند. ولی شواهد و همانندسازی های تازه نشان می دهد که بازوها ویژگی هایی دیرپا هستند. [بنابراین] دانشمندان به این نتیجه رسیدند که بازوها خود دستاورد ابرهای غول پیکر هیدروژن مولکولی هستند. این ابرها بازوها را پدید می آورند و ساختار آن ها را تا میلیاردها سال پایدار نگه می دارند.

واژه نامه:
galaxy - spiral galaxy - star - galactic core - spiral arm - Milky Way - Andromeda - density wave - alien saucer - gravity well - Sun - star formation - garden sprinkler - magnetic field - molecular cloud - hydrogen - Hubble - Pinwheel Galaxy - M101 - grand design spiral - ESO - Very Large Telescope - VLT - Paranal Observatory

منبع: universetoday

سحابی خرطوم فیل

این تصویر در اندازه ی بزرگ تر
آیا هیولایی در IC ۱۳۹۶ وجود دارد؟
بخش هایی از ابر برافروخته ی گاز و غبارِ درون این منطقه ی ستاره زایی، که برخی آن را با نام " سحابی خرطوم فیل" می شناسند، می توانند اشکالی وهم آلود را به ذهن بیاورند، اشکالی نزدیک به چهره ی انسان. ولی تنها هیولای واقعی اینجا، ستاره ای جوان و پرنور است که فاصله اش از زمین بسیار بیش از آنست که بتواند آسیبی به ما برساند.
پرتوهای نیرومند و پرانرژی نور این ستاره، در حال کنار زدن و شستن غبار از روی گویچه ی گیس‌وار (cometary globule) بالای سمت راست تصویر است. فواره ها و بادهای ذراتی که از این ستاره بیرون می زند نیز در حال روفتن و پس راندن گاز و غبار محیط است.
مجموعه ی IC ۱۳۹۶ با حدود ۳,۰۰۰ سال نوری فاصله، مجموعه ای نسبتا کم نور است و گستره ای بسیار پهناورتر از آنچه اینجا نشان داده شده را در آسمان می پوشاند، گستره ای با پهنای زاویه ای بیش از ۱۰ قرص کامل ماه.

واژه نامه:
monster - IC 1396 - Elephant's Trunk Nebula - star formation region - star - Earth - cometary globule - full moon

منبع: apod.nasa.gov

کیوان به رنگ واقعی: آبی و طلایی

چرا بخشی از سیاره ی کیوان (زحل) به رنگ آبی است؟
این تصویر کیوان تقریبا همان چیزیست که اگر یک انسان در فضای نزدیک این غول حلقه دار پرواز کند، به چشم خود می بیند. این تصویر در ماه مارس ۲۰۰۶ توسط فضاپیمای روباتیک کاسینی که به گرد این سیاره می چرخد گرفته شد.
در این عکس، حلقه های پرشکوه کیوان درست از لبه دیده می شوند و از همین رو تنها همچون یک خط عمودی باریک به چشم می آیند. ولی ساختار پیچیده ی آن ها را می توان از روی سایه ی تیره ای که بر روی بخش سمت چپ سیاره انداخته اند به خوبی مشاهده کرد. انسلادوس، ماه فواره دارِ کیوان تنها ۵۰۰ کیلومتر قطر دارد با این حال همچون یک برآمدگی در صفحه ی حلقه ها دیده می شود.
نیمکره ی شمالی کیوان تا اندازه ای آبی دیده می شود؛ به همان دلیلی که آسمان سیاره ی زمین آبی دیده می شود: مولکول های بخش های بی ابرِ جَو هر دو سیاره، نور آبی را بیش از نور سرخ می پراکنند. ولی اگر به دقت به ابرهای کیوان نگاه کنیم، رنگ طبیعی آن ها که رنگی طلایی است آشکار می شود.
هنوز نمی دانیم که چرا جنوب کیوان به همان رنگ آبی دیده نمی شود- یک پنداشت اینست که ابرهای آن بخش ها در بلندای بیشتری جای دارند. همچنین دلیل این که ابرهای کیوان به رنگ طلایی دیده می شوند را هم هنوز نمی دانیم.

واژه نامه:
Saturn - human - Cassini spacecraft - rings - moon - Enceladus - Earth - molecule - planet

منبع: apod.nasa.gov

Blogger template 'Browniac' by Ourblogtemplates.com 2008

بالای صفحه